सातारा: शेती क्षेत्रात आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी सातारा जिल्हा आता एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलत आहे. जिल्ह्यातील ज्या भागांमध्ये उसाची उत्पादकता अत्यंत कमी आहे, अशा क्षेत्रांमध्ये कृषी विभाग आणि जिल्हा वार्षिक योजनेच्या माध्यमातून कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI) आधारित प्रकल्प राबवला जाणार आहे. या नाविन्यपूर्ण प्रकल्पाला मान्यता देण्यात आली असून, तो संपूर्ण जिल्ह्यात प्रायोगिक तत्त्वावर तातडीने राबवावा, असे निर्देश सातारा जिल्ह्याचे पालकमंत्री शंभूराज देसाई यांनी दिले आहेत.
जिल्हाधिकारी कार्यालयात पालकमंत्री शंभूराज देसाई यांच्या अध्यक्षतेखाली या महत्त्वपूर्ण प्रकल्पाबाबत एक उच्चस्तरीय बैठक पार पडली. या बैठकीला जिल्हाधिकारी संतोष पाटील, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी भाग्यश्री फरांदे, ‘आत्मा’चे प्रकल्प संचालक अजय शेंडे, तसेच कृषी विज्ञान केंद्र बारामती, मध्यवर्ती ऊस संशोधन केंद्र पांडेगाव आणि कृषी विज्ञान केंद्र बोरगाव येथील कृषी तज्ज्ञ उपस्थित होते.
काय आहे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित ऊस उत्पादकता वाढ प्रकल्प?
उसाचा उत्पादन खर्च कमी करणे आणि एकरी उत्पादनात मोठी वाढ करणे हा या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश आहे. बैठकीत बोलताना पालकमंत्री शंभूराज देसाई म्हणाले की, शेतकऱ्यांनी आता पारंपरिक शेती पद्धतीकडून आधुनिक तंत्रज्ञानाकडे वळण्याची गरज आहे. ‘एआय’ तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांना अत्यंत अचूक आणि वेळेवर माहिती मिळणार आहे.
या तंत्रज्ञानाचे मुख्य फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:
- हवामानाचा अचूक अंदाज: शेतकऱ्यांना पुढील १४ दिवसांतील हवेचे तापमान, वाऱ्याचा वेग व दिशा, आर्द्रता आणि पावसाची शक्यता याविषयीची अचूक माहिती घरबसल्या मोबाईलवर उपलब्ध होईल.
- खर्चात ४०% पर्यंत बचत: योग्य नियोजनामुळे उसाच्या लागवडीपासून ते कापणीपर्यंतच्या एकूण खर्चात सुमारे ४० टक्क्यांची बचत होईल.
- उत्पादनात ३५ ते ४० टक्के वाढ: आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यामुळे उसाचे एकरी १०० टन उत्पादनाचे उद्दिष्ट सहज साध्य करता येणार आहे.
सातारा जिल्हा प्रशासनाने शेतकऱ्यांच्या हितासाठी यापूर्वीही अनेक मोठे निर्णय घेतले आहेत. नुकतीच सातारा जिल्ह्यात ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर कर्जमुक्ती योजने’ची वेगवान अंमलबजावणी करून हजारो शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यात आला आहे. आता या नवीन तंत्रज्ञान प्रकल्पामुळे जिल्ह्यातील शेती अधिक प्रगत होणार आहे.
शेतकऱ्यांना मिळणार विशेष प्रशिक्षण
हा प्रकल्प केवळ कागदावर न राहता थेट शेतकऱ्यांच्या बांधापर्यंत पोहोचवण्यासाठी विशेष प्रशिक्षणाचे आयोजन करण्यात आले आहे. पाटण तालुक्यातील ‘लोकनेते बाळासाहेब देसाई बहुउद्देशीय संकुल काळोली’ येथे कृषी विभाग, कृषी विज्ञान केंद्र बारामती, मध्यवर्ती ऊस संशोधन केंद्र पांडेगाव आणि कृषी विज्ञान केंद्र बोरगाव यांच्या संयुक्त विद्यमाने शेतकऱ्यांना सविस्तर प्रशिक्षण दिले जाणार आहे, अशी माहिती पालकमंत्री देसाई यांनी दिली.
एआय (AI) तंत्रज्ञान कसे काम करणार?
जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी भाग्यश्री फरांदे यांनी या बैठकीत तंत्रज्ञानाच्या कार्यपद्धतीची सविस्तर माहिती दिली:
- माती परीक्षणानुसार खत व्यवस्थापन: ‘एआय’ प्रणाली मातीमधील पोषक घटकांचा अभ्यास करून गरजेनुसारच खतांची मात्रा सुचवेल. यामुळे खतांचा अतिरिक्त खर्च वाचेल.
- पाण्याची ४०% बचत: मातीतील ओलावा आणि हवामानाचा अंदाज घेऊन पिकाला नेमके कधी आणि किती पाणी हवे आहे, याची अचूक माहिती मिळेल.
- मजुरी खर्चात कपात: अचूक मशागत आणि देखरेखीमुळे मजुरीच्या खर्चात ३० ते ४० टक्क्यांची कपात होईल.
- अचूक फवारणी: संपूर्ण शेतावर रासायनिक फवारणी न करता, केवळ कीड किंवा रोग बाधित क्षेत्रावरच अचूक फवारणी सुचवली जाईल. यामुळे पैशांची बचत होईल आणि पर्यावरण प्रदूषणही रोखले जाईल.
राज्य शासनाच्या पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना २०२४ च्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना कर्जमुक्त करण्याचे काम सुरू असतानाच, दुसरीकडे त्यांना तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी सातारा जिल्ह्यातील हा कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित प्रकल्प दिशादर्शक ठरणार आहे. अंदाजावर आधारित शेती करण्याऐवजी आता साताऱ्यातील शेतकरी अचूक विज्ञानाचा वापर करून आपले उत्पन्न दुप्पट करू शकतील.