डिजिटल युगातील सायबर आव्हाने आणि सुरक्षितता
आजच्या वेगवान डिजिटल जगात तंत्रज्ञानाचा वापर जितका वाढला आहे, तितकाच सायबर फसवणुकीचा धोकाही वाढला आहे. याच पार्श्वभूमीवर नागरिकांना जागरूक करण्यासाठी माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय निर्मित ‘दिलखुलास’ कार्यक्रमात महाराष्ट्र राज्य सायबर विभागाचे पोलीस उपमहानिरीक्षक संजय शिंत्रे यांची विशेष मुलाखत प्रसारित होणार आहे.
या मुलाखतीत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डीपफेक तंत्रज्ञान आणि ऑनलाइन व्यवहारांमधील वाढत्या फसवणुकीवर सखोल प्रकाश टाकला जाणार आहे. ज्याप्रमाणे शासनाकडून विविध क्षेत्रांत पारदर्शकता आणली जात आहे, अगदी तसेच जनगणना २०२७: डिजिटल नोंदणी प्रक्रियेतही तंत्रज्ञानाचा वापर वाढणार आहे, त्यामुळे सायबर साक्षरता असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
कार्यक्रमाचे प्रक्षेपण कधी आणि कुठे?
‘दिलखुलास’ कार्यक्रमात ही विशेष मुलाखत दि. १८ ते २३ मे २०२६ या कालावधीत दररोज सकाळी ७.२५ ते ७.४० या वेळेत प्रसारित होईल. आपण ही मुलाखत आकाशवाणीच्या सर्व केंद्रांवर तसेच ‘न्यूज ऑन AIR’ या मोबाईल ॲपवर ऐकू शकता. या कार्यक्रमाचे अभ्यासपूर्ण सूत्रसंचालन सुचेता गरुडे यांनी केले आहे.
AI आणि डीपफेक: सायबर गुन्ह्यांचे नवे स्वरूप
संजय शिंत्रे यांनी या मुलाखतीत प्रामुख्याने खालील विषयांवर मार्गदर्शन केले आहे:
- डिजिटल अरेस्ट आणि फिशिंग: बनावट कॉल्सद्वारे नागरिकांना घाबरवून होणारी फसवणूक.
- डीपफेक आणि व्हॉईस क्लोनिंग: कोणाचाही आवाज किंवा चेहरा वापरून बनवलेले बनावट व्हिडिओ.
- सोशल मीडिया फसवणूक: वैयक्तिक माहितीची चोरी आणि गोपनीयतेचा भंग.
विशेषतः महिलांच्या सुरक्षेबाबत बोलताना त्यांनी सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. महिलांच्या तक्रारी निवारणासाठी जसा मुंबईत ‘महिला लोकशाही दिन’ आयोजित केला जातो, तशाच प्रकारे सायबर व्यासपीठावरही सुरक्षित राहणे आवश्यक आहे.
तक्रार कुठे आणि कशी करावी?
जर आपली किंवा आपल्या परिचयातील कोणाची सायबर फसवणूक झाली, तर त्याची तक्रार तात्काळ कशी नोंदवावी, याबाबतही शिंत्रे यांनी मार्गदर्शन केले आहे. बँकिंग क्षेत्रातील AI-आधारित सुरक्षा प्रणाली आणि भविष्यातील सायबर सुरक्षेची दिशा यावरही त्यांनी महत्वपूर्ण मते मांडली आहेत. ज्येष्ठ नागरिक आणि पालकांनी आपल्या मुलांच्या इंटरनेट वापराबाबत कोणती खबरदारी घ्यावी, हे जाणून घेण्यासाठी ही मुलाखत नक्की ऐका.