पुणे: भारताच्या विशाल युवाशक्तीला सकारात्मक आणि विधायक दिशा देण्यासाठी योगाचा समावेश शाळा आणि महाविद्यालयांच्या दैनंदिन जीवनशैलीत करणे अत्यंत गरजेचे आहे. यासाठी प्रत्येक शैक्षणिक संस्थेमध्ये पात्र योग शिक्षक अथवा प्रशिक्षकाचे स्वतंत्र पद निर्माण केले पाहिजे, असे प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक व मानसिक आरोग्याला बळकटी मिळण्यासोबतच प्रशिक्षित तरुणांसाठी मोठ्या प्रमाणात रोजगाराच्या व स्वयंरोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होतील, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
लोणावळा येथील ऐतिहासिक कैवल्यधाम योग संस्थेत स्वामी कुवलयानंद यांच्या १४३ व्या जयंतीनिमित्त आयोजित विशेष कार्यक्रमात राज्यपाल बोलत होते. या प्रसंगी माजी केंद्रीय मंत्री सुरेश प्रभू, कैवल्यधामचे सचिव तथा मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुबोध तिवारी, राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे आणि व्यवस्थापन परिषदेच्या सदस्या पुष्पा मांडके यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी योग अनिवार्य
राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी स्पष्ट केले की, भारताकडे जगातील सर्वात मोठी युवा लोकसंख्या आहे. जर या युवाशक्तीला योग्य मार्गदर्शन आणि जीवनशैली मिळाली, तर ते देशासाठी सर्वांत मोठे सामर्थ्य ठरेल. योगाभ्यासामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये केवळ शारीरिक तंदुरुस्तीच नव्हे, तर एकाग्रता, भावनिक समतोल आणि आत्मभान वाढीस लागते. त्यामुळे योग हा केवळ वर्षातून एकदा केला जाणारा तात्पुरता उपक्रम न राहता, शालेय व उच्च शिक्षणाचा अविभाज्य भाग बनवला पाहिजे. यापूर्वीही राज्यपालांनी सामाजिक विकासाबाबत मार्गदर्शन करताना विकासासोबत पर्यावरण संवर्धन ही काळाची गरज असल्याचे अधोरेखित केले होते; त्याचप्रमाणे आता मानवी आरोग्यासाठी योगाचे महत्त्व त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
योग व वेलनेस क्षेत्रातून प्रचंड रोजगार निर्मिती
सध्या जगभरात वेलनेस आणि योग क्षेत्राला प्रचंड मागणी आहे. भारताकडे जागतिक पातळीवर ‘वेलनेस इकॉनॉमी’चे नेतृत्व करण्याची सुवर्णसंधी आहे. योग पर्यटन, योग संशोधन, डिजिटल ॲप्स, विशेष उपकरणे, परिधान आणि आरोग्य सेवांच्या माध्यमातून हजारो सूक्ष्म, लघू व मध्यम उद्योग (MSME) तसेच नवउद्योजक (Startups) उभे राहू शकतात.
ज्याप्रमाणे राज्यात औद्योगिक पातळीवर गुंतवणूक वाढवून मोठ्या प्रमाणावर रोजगार संधी उपलब्ध केल्या जात आहेत, जसे की छत्रपती संभाजीनगरमध्ये हजारो तरुणांसाठी रोजगार निर्मिती होत आहे, त्याच धर्तीवर आरोग्य आणि योग क्षेत्रातूनही लाखो युवकांना करिअरच्या उत्तम संधी उपलब्ध होऊ शकतात. यातून ‘आत्मनिर्भर भारत’ आणि ‘विकसित भारत @२०४७’ या राष्ट्रीय संकल्पाला गती मिळेल, असे राज्यपाल म्हणाले.
कैवल्यधाम आणि विद्यापीठांनी एकत्र येण्याचे आवाहन
स्वामी कुवलयानंद यांनी १९२४ मध्ये स्थापन केलेल्या कैवल्यधाम संस्थेच्या वैज्ञानिक योग संशोधनाचा राज्यपालांनी विशेष गौरव केला. कैवल्यधामने राज्यातील विविध विद्यापीठांसोबत शैक्षणिक करार करावेत. योग अभ्यासक्रम डिझाईन करणे, शिक्षकांना आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे प्रशिक्षण देणे आणि विद्यार्थ्यांना प्रमाणित योग शिक्षण देणे यासाठी संयुक्त पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन त्यांनी केले.
कार्यक्रमात माजी केंद्रीय मंत्री सुरेश प्रभू यांनी आपले विचार मांडताना सांगितले की, योगाच्या माध्यमातून शांतता, सौहार्द आणि सकारात्मक विचार जगभर पोहोचवणे आवश्यक आहे. स्वामी कुवलयानंद यांच्या पत्रांचा संग्रह युवकांना जीवनात योग्य दिशा देणारा ठरेल, असे ते म्हणाले. या कार्यक्रमास आयएनएस शिवाजीचे नौदल अधिकारी, योग अभ्यासक आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.