महाराष्ट्रात हवामान बदलाच्या संकटावर मात करून शेतकऱ्यांना शाश्वत आर्थिक उत्पन्न मिळवून देण्यासाठी राज्य शासनातर्फे नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-२ (पोकरा २.० – PoCRA 2.0) राबविला जात आहे. या प्रकल्पांतर्गत संरक्षित शेतीला (Protected Cultivation) मोठ्या प्रमाणावर प्रोत्साहन दिले जात असून हरितगृह (Greenhouse / Polyhouse) आणि शेडनेट गृहामध्ये भाजीपाला तसेच आकर्षक फुलपिकांची लागवड करण्यासाठी शेतकऱ्यांना भरीव आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून दिले जात आहे.
पोकरा २.० अंतर्गत संरक्षित शेतीचे महत्त्व
अनियमित पाऊस, वाढते तापमान आणि कीड-रोगांच्या प्रादुर्भावामुळे पारंपरिक शेतीमध्ये शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होते. अशा परिस्थितीत पॉलिहाऊस व शेडनेटमधील शेती शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरत आहे. ग्रामीण भागात अशा योजनांची माहिती पोहोचवण्यासाठी शासनस्तरावर विविध उपक्रम राबवले जातात, जसे की शासकीय योजनांचा जागर आणि शेतकरी मार्गदर्शन मोहिमांद्वारे योजना तळागाळापर्यंत नेल्या जात आहेत.
कोणत्या पिकांच्या लागवडीसाठी मिळणार अनुदान?
पोकरा २.० प्रकल्पांतर्गत उच्च मूल्य असलेल्या भाजीपाला आणि फुलपिकांच्या उत्पादनाला प्राधान्य देण्यात आले आहे:
- भाजीपाला पिके: शेडनेट किंवा हरितगृहामध्ये ढोबळी मिरची (शिमला मिरची), टोमॅटो, चेरी टोमॅटो, ब्रोकोली, रंगीत कोबी (रेड कॅबेज), लेट्यूस, काकडी आणि दर्जेदार खरबूज.
- फुलशेती (केवळ हरितगृह): आंतरराष्ट्रीय व स्थानिक बाजारात मोठी मागणी असलेली कार्नेशन, जरबेरा, अँथुरियम आणि ऑर्किड यांसारखी आधुनिक फुलपिके.
अनुदानाचे स्वरूप आणि मापदंड किती?
मार्गदर्शक सूचनांनुसार विविध घटकांसाठी खर्चाचे मापदंड निश्चित करण्यात आले असून त्यावर ५० टक्क्यांपर्यंत अनुदान दिले जाते:
- भाजीपाला लागवड साहित्य: ₹१८ प्रति चौरस मीटर मापदंड निश्चित करण्यात आला आहे.
- प्लॅस्टिक आच्छादन (मल्चिंग): ₹१४ प्रति चौरस मीटर मापदंड आहे.
- फुलपिके (कार्नेशन / जरबेरा): ₹४९० प्रति चौरस मीटर मापदंड.
- फुलपिके (अँथुरियम / ऑर्किड): ₹५३९ प्रति चौरस मीटर मापदंड.
या निर्धारित मापदंडावर नियमांनुसार ५०% पर्यंत आर्थिक सहाय्य थेट लाभ हस्तांतरणाद्वारे (DBT) बँक खात्यात दिले जाते.
पात्रतेचे निकष व क्षेत्र मर्यादा
हवामान बदलामुळे अडचणीत सापडलेल्या भागांत, जिथे दुष्काळ सदृश परिस्थिती किंवा पाणीटंचाई असते (जसे की दुष्काळ जाहीर झालेल्या भागातील शेतकरी विविध सवलतींसाठी पात्र ठरतात), तिथे संरक्षित शेती ही उत्पन्नाचा हमखास मार्ग ठरते. या योजनेसाठी खालील अटी आहेत:
- अर्जदार शेतकऱ्याकडे ५ हेक्टरपर्यंत जमीनधारणा असणे आवश्यक आहे.
- जमीन स्वतःच्या मालकीची किंवा अधिकृत नोंदणीकृत भाडेपट्ट्याची (Lease) असावी. सामायिक क्षेत्र असल्यास सह-खातेदारांचे संमतीपत्र आवश्यक असते.
- लागवड साहित्याच्या अनुदानासाठी १,००० चौरस मीटर ते ४,००० चौरस मीटर क्षेत्राची मर्यादा ठेवण्यात आली आहे.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड
- अ‍ॅग्रीस्टॅक शेतकरी ओळखपत्र (AgriStack Farmer ID)
- अद्ययावत डिजिटल ७/१२ आणि ८-अ उतारा
- आधार लिंक असलेले राष्ट्रीयीकृत बँक पासबुक
- मोबाईल क्रमांक (आधारशी जोडलेला)
- शेडनेट किंवा पॉलीहाऊसचे पूर्वमंजुरी प्रमाणपत्र
अर्ज कुठे आणि कसा करावा?
पोकरा योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी अधिकृत ऑनलाइन पोर्टलवर जाऊन अर्ज सादर करावा. अर्ज करण्यापूर्वी आपले गाव पोकरा २.० च्या कार्यक्षेत्रात समाविष्ट आहे का, याची खात्री कृषी सहाय्यक किंवा ग्राम कृषी विकास समितीमार्फत करून घ्यावी. प्रत्यक्ष लागवडीनंतर संबंधित कृषी अधिकाऱ्यांमार्फत स्थळ पाहणी व जिओ-टॅगिंग केले जाते, त्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात वर्ग करण्यात येते.