नवी दिल्ली : महाराष्ट्राच्या कृषी क्षेत्रासाठी एक अत्यंत अभिमानास्पद बातमी समोर आली आहे. केंद्र सरकारच्या महत्त्वाकांक्षी ‘प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजने’च्या पहिल्या वर्धापन दिनानिमित्त नवी दिल्लीत आयोजित विशेष समारंभात महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याला कृषी उत्पादकता वाढीमध्ये केलेल्या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल राष्ट्रीय स्तरावर सन्मानित करण्यात आले आहे.
नवी दिल्लीतील पुसा येथील राष्ट्रीय कृषी विज्ञान संकुलात (NASC) पार पडलेल्या या भव्य कार्यक्रमात केंद्रीय कृषी व शेतकरी कल्याण आणि ग्रामीण विकास मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांच्या उपस्थितीत हा गौरव प्रदान करण्यात आला. कृषी उत्पादकता वाढविण्याच्या योजनेच्या मुख्य उद्दिष्टांमध्ये देशातील अव्वल तीन जिल्ह्यांमध्ये छत्रपती संभाजीनगरने आपले स्थान पटकावले आहे.
कृषी उत्पादकतेत देशात छत्रपती संभाजीनगरची बाजी
प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजनेअंतर्गत निश्चित केलेल्या प्रमुख निकषांनुसार, शेतीची उत्पादकता वाढविण्यात उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या देशातील निवडक जिल्ह्यांमध्ये छत्रपती संभाजीनगर (महाराष्ट्र), चित्रकूट (उत्तर प्रदेश) आणि ग्येझिंग (सिक्कीम) या तीन जिल्ह्यांचा गौरव करण्यात आला. मराठवाड्यासारख्या आव्हानात्मक भौगोलिक परिस्थितीतही छत्रपती संभाजीनगरने मिळवलेले हे यश राज्यातील बळीराजाच्या जिद्दीचे आणि प्रशासनाच्या समन्वयाचे प्रतीक मानले जात आहे.
राज्यात शेती शाश्वत करण्यासाठी जसे दुष्काळ निवारणासाठी राज्य सरकारची ठोस पावले उचलली जात आहेत, तसेच केंद्र व राज्य शासनाच्या योजनांच्या प्रभावी अंमलबजावणीमुळे उत्पादकतेत भरीव वाढ नोंदवण्यात यश आले आहे.
एकूण कामगिरीत बिहारचा गया जिल्हा अव्वल
या राष्ट्रीय कार्यक्रमात देशभरातील सर्वंकष कामगिरीमध्ये बिहारमधील गया जिल्ह्याने प्रथम क्रमांक पटकावला, तर राजस्थानमधील नागौर जिल्ह्याने द्वितीय आणि मध्य प्रदेशातील उमरिया जिल्ह्याने तृतीय क्रमांक मिळवला. याव्यतिरिक्त पीक विविधीकरण, आधुनिक सिंचन व्यवस्था, काढणीनंतरचे धान्य व्यवस्थापन व साठवणूक आणि कृषी पतपुरवठा अशा विविध निकषांवर देशभरातील १८ जिल्ह्यांना सन्मानित करण्यात आले.
कृषी क्षेत्रातील महिलांचा सहभाग आणि सक्षमीकरण वाढवण्यासाठी राबवण्यात येणारा महिला शेतकरी सक्षमीकरण कायदा यांसारख्या उपक्रमांचाही शेती विकासात मोलाचा वाटा ठरत आहे.
काय आहे ‘प्रधानमंत्री धन-धान्य कृषी योजना’?
कमी उत्पादकता आणि कमी पीक तीव्रता असलेल्या देशातील १०० मागास जिल्ह्यांमध्ये कृषी क्रांती घडवून आणण्यासाठी केंद्र सरकारने ११ ऑक्टोबर २०२५ रोजी या योजनेचा शुभारंभ केला होता. या योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- ३६ योजनांचा समन्वय : केंद्र शासनाच्या ११ मंत्रालयांच्या ३६ योजना आणि राज्य सरकारच्या विविध योजनांचा संगम साधून जिल्हानिहाय कृषी आराखडा तयार केला जातो.
- उत्पादकता वाढविणे : आधुनिक बियाणे, तंत्रज्ञान आणि खतांचा योग्य वापर करून एकरी उत्पादन वाढवणे.
- पाणी व सिंचन व्यवस्थापन : सूक्ष्म सिंचनाला प्राधान्य देऊन जलसुरक्षा निर्माण करणे.
- साठवणूक आणि कर्ज पुरवठा : शेतीमालाचे नुकसान टाळण्यासाठी आधुनिक गोदामे उभारणे व शेतकऱ्यांना सुलभ पतपुरवठा उपलब्ध करणे.
केंद्रीय कृषी मंत्री शिवराज सिंह चौहान यांनी स्पष्ट केले की, योजनेच्या दुसऱ्या वर्षात केवळ कागदी नियोजन न ठेवता प्रत्यक्ष शेतावर शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे आणि त्यांच्या जीवनात समृद्धी आणणे हेच यशाचे खरे मोजमाप असणार आहे. या पार्श्वभूमीवर छत्रपती संभाजीनगरच्या या राष्ट्रीय सन्मानामुळे संपूर्ण महाराष्ट्राच्या कृषी क्षेत्राचा नावलौकिक वाढला आहे.