मुंबई: भारत देशाची प्राचीन आणि समृद्ध ज्ञानपरंपरा असलेला आयुर्वेद केवळ उपचारांपुरता मर्यादित नसून ती एक परिपूर्ण जीवनशैली आहे. या अमूल्य ज्ञानाला आधुनिक वैज्ञानिक संशोधन, अत्याधुनिक प्रयोगशाळा आणि क्लिनिकल प्रमाणीकरणाची जोड देऊन आयुर्वेदाला जागतिक स्तरावर नेण्याची नितांत गरज आहे, असे ठाम प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांनी केले आहे.
विश्व आयुर्वेद परिषद, महाराष्ट्र यांच्या वतीने आयोजित ‘आयुर्वेद दिन २०२६’ निमित्त दादर येथील सूर्यवंशी सभागृहात आयोजित एकदिवसीय वैज्ञानिक परिसंवादाच्या उद्घाटनप्रसंगी राज्यपाल बोलत होते. यावेळी राज्यपालांच्या हस्ते दीपप्रज्वलन करून विशेष स्मरणिकेचे प्रकाशन करण्यात आले.
आयुर्वेद आणि आधुनिक विज्ञानाचा सुवर्णसंगम आवश्यक
राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा आपल्या भाषणात म्हणाले की, आजच्या धावपळीच्या युगात मधुमेह, लठ्ठपणा, उच्च रक्तदाब व हृदयरोग यांसारखे जीवनशैलीशी संबंधित आजार मोठ्या प्रमाणावर वाढत आहेत. या आव्हानांवर मात करण्यासाठी आयुर्वेदाची भूमिका अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरते. आयुर्वेद आणि आधुनिक ॲलोपॅथी वैद्यकीय शास्त्राने एकमेकांचे विरोधक न बनता परस्परपूरक दृष्टिकोनातून कार्य केले पाहिजे.
आरोग्य व्यवस्थेत जसा आधुनिक तंत्रज्ञानाचा विस्तार होत आहे—ज्याप्रमाणे नागपुरात देशातील पहिले अतिविशेषोपचार दंतचिकित्सा केंद्र उभारून आधुनिक आरोग्य सेवा बळकट केल्या जात आहेत—तसेच आयुर्वेदासाठीही जागतिक दर्जाच्या संशोधन संस्था आणि प्रगत प्रयोगशाळा उभारण्याची गरज असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
औषधी वनस्पतींच्या शेतीतून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ – केंद्रीय मंत्री प्रतापराव जाधव
या परिसंवादात आयुष तसेच आरोग्य व कुटुंब कल्याण विभागाचे केंद्रीय राज्यमंत्री प्रतापराव जाधव यांनी आयुर्वेदाचे महत्त्व अधोरेखित केले. ते म्हणाले, “आयुर्वेद हा केवळ रोगांवर उपचार करण्याचा मार्ग नसून दिनचर्या, ऋतुचर्या, संतुलित आहार आणि योगाच्या माध्यमातून निरोगी आयुष्य जगण्याची दिशा दाखवतो.”
पुढे बोलताना त्यांनी नमूद केले की, आयुर्वेदिक औषधी वनस्पतींच्या संवर्धनामुळे आणि लागवडीमुळे आरोग्य सुधारण्यासोबतच शेतकरी बांधवांना मोठा आर्थिक फायदा होऊ शकतो. शेती क्षेत्रात विविध योजना आणि अनुदानाचा लाभ घेऊन शेतकरी प्रगती करत आहेत; जसे की शासनामार्फत नवीन विहिरी व शेततळ्यांसाठी महाडीबीटी अनुदान योजना राबवून जलसंधारण व शेती समृद्धीला चालना दिली जात आहे. अशाच प्रकारे औषधी वनस्पतींच्या करार शेतीतून पर्यावरण संवर्धन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला मोठी उभारी मिळू शकते.
वैज्ञानिक पुराव्यांसह जागतिक मान्यता मिळवणे उद्दिष्ट – श्रीपाद नाईक
केंद्रीय ऊर्जा आणि नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा राज्यमंत्री श्रीपाद नाईक यांनी सांगितले की, आयुर्वेदाला आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर मानाचे स्थान मिळवून देण्यासाठी शास्त्रीय संशोधन, कौशल्य विकास आणि क्लिनिकल डेटाची जोड देणे अत्यावश्यक आहे. प्राचीन ज्ञानाचा पाया आणि आधुनिक विज्ञानाची गती यातूनच आत्मनिर्भर आणि निरोगी भारताची निर्मिती शक्य होईल.
आयुर्वेदाला राष्ट्रीय उपचार पद्धतीचा दर्जा देण्याची मागणी
विश्व आयुर्वेद परिषद महाराष्ट्राचे अध्यक्ष डॉ. विनायक तायडे यांनी आयुर्वेदिक उपचार पद्धतीला देशात ‘राष्ट्रीय उपचार पद्धती’चा अधिकृत दर्जा मिळावा, अशी आग्रही मागणी केली. यासाठी देशभरातील वैद्य, तज्ज्ञ, संशोधक व विद्यार्थ्यांनी एकत्र येऊन काम करण्याचे आवाहन त्यांनी केले.
मान्यवरांचा गौरव व पुरस्कार वितरण
या कार्यक्रमात राज्यपाल जिष्णू देव वर्मा यांच्या हस्ते आयुर्वेद क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल मान्यवरांना पुरस्कार प्रदान करण्यात आले:
- आयुर्वेद जीवन गौरव पुरस्कार: डॉ. मधुभाई कोठारी
- युवा धन्वंतरी पुरस्कार: डॉ. स्वप्नील पदते
- आयुर्वेद उद्योजक पुरस्कार: मूलराज वडोर
या वैज्ञानिक परिसंवादास माजी महापौर डॉ. शुभा राऊळ, राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे, महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. व्यंकट गिते, रणजित पुराणिक यांच्यासह राज्यभरातून आलेले वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञ, संशोधक, प्राध्यापक आणि विद्यार्थी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.