Drought in Maharashtra: यंदाच्या खरीप हंगामात पावसाने दिलेल्या ओढ आणि जून महिन्यातील पर्जन्यमानाच्या मोठ्या तुटीमुळे राज्यातील शेतकरी अडचणीत सापडला आहे. या पार्श्वभूमीवर राज्य शासनाच्या मदत व पुनर्वसन विभागाने राज्यातील ३५८ पैकी तब्बल २६५ तालुक्यांत प्रथम कळ (ट्रिगर – १) अंतर्गत दुष्काळी परिस्थिती जाहीर केली आहे.
छत्रपती संभाजीनगर विभागात दुष्काळाची तीव्रता सर्वाधिक जाणवत असून, येथील सर्वाधिक तालुक्यांचा या यादीत समावेश झाला आहे. संबंधित सर्व जिल्ह्यांच्या जिल्हाधिकाऱ्यांना बाधित तालुक्यांमध्ये पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे तातडीने सुरू करण्याचे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.
विभागनिहाय दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची आकडेवारी
पावसाच्या प्रमाणानुसार महसूल विभागनिहाय जाहीर करण्यात आलेल्या तालुक्यांची माहिती पुढीलप्रमाणे आहे:
१. छत्रपती संभाजीनगर विभाग (७४ तालुके)
मराठवाड्यात यंदा पावसाने मोठी दडी मारल्याने दुष्काळाचे मोठे सावट आहे. यापूर्वीच मराठवाड्यातील ८ जिल्ह्यांमधील ७४ तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर करण्यात आला असून, यामध्ये खालील तालुक्यांचा समावेश आहे:
- छत्रपती संभाजीनगर: कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड, फुलंब्री आणि छत्रपती संभाजीनगर.
- जालना: बदनापूर, घनसावंगी, अंबड, जालना, परतूर, मंठा, भोकरदन, जाफ्राबाद.
- बीड: गेवराई, माजलगाव, केज, आंबेजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर, वडवणी आणि बीड. विशेषतः बीड जिल्ह्यात दुष्काळी परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे.
- लातूर: औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी, जळकोट आणि लातूर.
- धाराशिव: कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परांडा, उमरगा आणि धाराशिव.
- नांदेड: बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव आणि नांदेड.
- परभणी: पूर्णा, पालम, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत, पाथरी आणि परभणी.
- हिंगोली: औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत आणि हिंगोली.
२. अमरावती विभाग (५६ तालुके)
पश्चिम विदर्भातील अमरावती महसूल विभागातील ५६ तालुक्यांमध्ये दुष्काळसदृश स्थिती घोषित झाली आहे:
- बुलढाणा: जळगाव जामोद, संग्रामपूर, चिखली, देऊळगाव राजा, मेहकर, बुलढाणा, सिंदखेडराजा, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, मोताळा, नांदुरा.
- अमरावती: भातुकली, चांदूर रेल्वे, नांदगाव खंडेश्वर, धामणगाव रेल्वे, अचलपूर, अंजनगाव सुर्जी, तिवसा, धारणी, चिखलदरा, वरूड, मोर्शी, चांदूर बाजार, दर्यापूर आणि अमरावती.
- अकोला: अकोट, पातूर, तेल्हारा, मूर्तिजापूर, बाळापूर, बार्शीटाकळी आणि अकोला.
- वाशीम: रिसोड, मालेगाव, मंगळूरपीर, कारंजा, मानोरा आणि वाशीम.
- यवतमाळ: बाभुळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर, घाटंजी, राळेगाव आणि यवतमाळ.
३. नाशिक विभाग (४९ तालुके)
- नाशिक: मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला आणि देवळा.
- धुळे: साक्री, शिंदखेडा, शिरपूर आणि धुळे.
- जळगाव: एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल आणि जळगाव.
- नंदुरबार: अक्कलकुवा, शहादा, नवापूर, तळोदा, अक्राणी आणि नंदुरबार.
- अहिल्यानगर: पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहता आणि अहिल्यानगर.
४. नागपूर विभाग (३९ तालुके)
विदर्भाच्या पूर्व भागातही पावसाची मोठी तूट भासली आहे. त्यानुसार पूर्व विदर्भातील ३९ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला आहे. यामध्ये वर्धा (७ तालुके), नागपूर (१४ तालुके), भंडारा (३ तालुके), गोंदिया (तिरोडा तालुका), चंद्रपूर (१२ तालुके) आणि गडचिरोली (गडचिरोली व चामोर्शी) यांचा समावेश होतो.
५. पुणे विभाग (३५ तालुके) आणि कोकण विभाग (१२ तालुके)
- पुणे विभाग: पुणे जिल्ह्यातील ८ तालुके, सोलापूर जिल्ह्यातील ११ तालुके, सांगलीतील ४, साताऱ्यातील ६ आणि कोल्हापुरातील ६ तालुक्यांना ट्रिगर-१ लागू झाला आहे.
- कोकण विभाग: कोकणात समाधानकारक पाऊस झाल्याने ठाणे व पालघर जिल्ह्यांना दुष्काळातून पूर्णपणे वगळण्यात आले आहे. मात्र, रायगडमधील १, रत्नागिरीतील ३ आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील ८ अशा एकूण १२ तालुक्यांत ट्रिगर-१ लागू झाला आहे.
शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाई कधी मिळणार?
शासनाच्या आदेशानुसार कृषी आणि महसूल विभागाकडून बाधित शेतांचे प्रत्यक्ष पंचनामे पूर्ण केले जातील. त्यानंतर विहित निकष व नियमांनुसार शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक मदत आणि सवलतींचा स्वतंत्र शासन निर्णय (GR) निर्गमित करण्यात येणार आहे.