मुंबई: जागतिक हिरे व आभूषण उद्योगात भारताचे वर्चस्व अधिक बळकट करण्यासाठी आता लॅबग्रोन डायमंड (Lab-Grown Diamond) निर्मितीवर विशेष भर दिला जात आहे. या उदयोन्मुख क्षेत्रात यंत्रसामग्रीपासून ते जागतिक स्तरावरील ब्रँडिंगपर्यंत भारताने संपूर्ण मूल्यसाखळी निर्माण करावी, असे आवाहन केंद्रीय गृह व सहकार मंत्री अमित शाह यांनी केले आहे. मुंबईत आयोजित ५२ व्या ‘इंडिया जेम्स अँड ज्वेलरी अवॉर्ड्स’ (India Gem & Jewellery Awards) सोहळ्यात ते प्रमुख पाहुणे म्हणून बोलत होते.
या भव्य कार्यक्रमाला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, गुजरातचे उपमुख्यमंत्री हर्ष संघवी, सांस्कृतिक कार्यमंत्री आशिष शेलार, पणन मंत्री जयकुमार रावल यांच्यासह उद्योग जगतातील अनेक मान्यवर उपस्थित होते. महाराष्ट्रात उद्योगपूरक वातावरण निर्माण होत असताना, जसे सिंधुदुर्ग विकासाच्या नव्या वळणावर: पंचतारांकित पर्यटन, जहाजबांधणी उद्योग आणि २५ वर्षांचा शाश्वत विकास आराखडा आखला जात आहे, तसेच मुंबई व नवी मुंबईला जागतिक ज्वेलरी हब बनवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
लॅबग्रोन डायमंड उद्योगात भारताला अथांग संधी
केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी सांगितले की, भारताकडे आवश्यक पायाभूत सुविधा, ऊर्जा आणि प्रचंड कुशल मनुष्यबळ उपलब्ध आहे. जगभरात लॅबग्रोन डायमंडची मागणी झपाट्याने वाढत असून, भारतीय कंपन्यांनी केवळ उत्पादक न राहता जागतिक दर्जाचे ब्रँड उभे केले पाहिजेत. यासाठी केंद्र सरकारकडून सर्वतोपरी सहकार्य पुरवले जाईल.
तसेच, देशात कटिंग आणि पॉलिशिंग होणाऱ्या प्रत्येक १० पैकी ९ हिऱ्यांवर सुरतमध्ये प्रक्रिया होते, तर मुंबई हे निर्यातीचे सर्वात मोठे केंद्र आहे. वर्ष २०२५ मध्ये देशाची रत्न व आभूषण निर्यात तब्बल २ लाख ४४ हजार कोटी रुपयांवर पोहोचली असून, एकूण व्यापारी माल निर्यातीत या क्षेत्राचा वाटा ६.३ टक्के आहे. या क्षेत्राने सुमारे ७५ लाख नागरिकांना प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रोजगार मिळवून दिला आहे.
नवी मुंबईत भव्य जेम्स अँड ज्वेलरी पार्कची निर्मिती
या सोहळ्यात बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नवी मुंबईत उभारण्यात येणाऱ्या अत्याधुनिक जेम्स अँड ज्वेलरी पार्कची घोषणा केली. या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे राज्यात उद्योग आणि गुंतवणुकीला प्रचंड गती मिळणार आहे.
- गुंतवणूक आणि रोजगार: या प्रकल्पामधून सुमारे १ लाख कोटी रुपयांची मोठी गुंतवणूक अपेक्षित असून, तब्बल ५० हजार नवीन रोजगार निर्माण होणार आहेत.
- दसरा मुहूर्तावर शुभारंभ: या पार्कच्या बांधकामाचा शुभारंभ आगामी दसऱ्यापासून होणार असून राज्य शासनाने आवश्यक जागा उपलब्ध करून दिली आहे.
- स्वतंत्र धोरण: महाराष्ट्राने २०२५ मध्ये स्वतंत्र रत्न व आभूषण धोरण जाहीर केले असून, लॅबग्रोन डायमंड क्षेत्रासाठी विशेष सवलती दिल्या आहेत.
राज्य सरकार एकीकडे नैसर्गिक आपत्ती आणि ग्रामीण भागातील समस्यांवर लक्ष केंद्रित करत असताना—उदा. राज्यातील १८ जिल्ह्यांत दुष्काळसदृश परिस्थिती आणि पिकांच्या नुकसानीचा सविस्तर अहवाल तयार करणे—दुसरीकडे शहरी औद्योगिकीकरणालाही समान प्राधान्य देत आहे.
भारत डायमंड बोर्सला आधुनिक वाहतूक जोडणी
मुंबईतील ‘भारत डायमंड बोर्स’ (BDB) हे जागतिक व्यापाराचे केंद्र आहे. या ठिकाणी दररोज ३० ते ३५ हजार व्यापारी आणि कारागीर कार्यरत असतात. त्यांची ये-जा सुलभ करण्यासाठी विशेष पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यात येत आहेत:
- मेट्रो स्थानकातून थेट डायमंड बोर्समध्ये पादचारी प्रवेश मार्ग.
- वांद्रे आणि कुर्ला स्थानकांवरून अत्याधुनिक ‘पॉड टॅक्सी’ (Pod Taxi) सेवा.
- बुलेट ट्रेन स्थानक, कोस्टल रोड, आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि वांद्रे-वरळी सी लिंक यांना भूमिगत बोगद्यांद्वारे जोडणी.
महाराष्ट्राचा निर्यातीत ५० टक्के वाटा – उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे
उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी नमूद केले की, देशाच्या एकूण रत्न व आभूषण निर्यातीत महाराष्ट्राचा वाटा जवळपास ५० टक्के आहे. देशाची अर्थव्यवस्था जगातील तिसरी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था बनवण्याच्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या संकल्पात या उद्योगाची भूमिका अत्यंत मोलाची ठरेल. नागरी भागातील पायाभूत सुविधा मजबूत करण्यासाठी ज्याप्रमाणे नागपूर-बेसा परिसरातील पायाभूत विकास योजना राबवल्या जातात, त्याचप्रमाणे उद्योगांनाही जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा दिल्या जात आहेत.
या ५२ व्या ‘इंडिया जेम्स अँड ज्वेलरी अवॉर्ड्स’ सोहळ्यात विविध २७ श्रेणींमध्ये उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या उद्योजक, निर्यातदार आणि बँकांचा गौरव करण्यात आला.