मुंबई: सध्या महाराष्ट्र राज्यात राबवल्या जात असलेल्या विशेष सखोल पुनरीक्षण मोहिमेदरम्यान प्रसिद्ध झालेल्या प्रारूप मतदार यादीबाबत (Draft Voter List) विविध प्रसारमाध्यमांमध्ये चर्चा सुरू आहे. २०२४ च्या विधानसभा निवडणुकीतील मतदारांच्या संख्येच्या तुलनेत सध्याच्या प्रारूप यादीतील मतदारांची संख्या कमी असल्याचा दावा काही माध्यमांतून केला जात होता. या पार्श्वभूमीवर मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने स्पष्टीकरण देत नागरिकांमधील व माध्यमांमधील गैरसमज दूर केले आहेत.
प्रारूप यादीबाबत प्रत्यक्ष वस्तुस्थिती काय?
मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या प्रसिद्ध करण्यात आलेली प्रारूप मतदार यादी ही अंतिम यादी नसून ती केवळ तपासणीसाठीचा मसुदा आहे. विशेष सखोल पुनरीक्षण-२०२६ च्या पहिल्या टप्प्यात नोंदणीकृत मतदार संबंधित पत्त्यावर प्रत्यक्ष राहतात की नाही, याची काटेकोर पडताळणी करण्यावर सर्वाधिक भर देण्यात आला होता.
पडताळणी दरम्यान जे नागरिक अर्जात नमूद केलेल्या पत्त्यावर प्रत्यक्षात वास्तव्यास नाहीत, त्यांची नावे सध्याच्या प्रारूप यादीत समाविष्ट करण्यात आलेली नाहीत. शासकीय प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि अचूकता राखण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. ज्याप्रमाणे प्रशासनातील पारदर्शकता व लोकाभिमुख कामांविषयी राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी मार्गदर्शन केले आहे, त्याच धर्तीवर निवडणूक यंत्रणाही मतदार यादी अचूक बनवण्यासाठी सक्रिय आहे.
नावे का वगळण्यात आली आणि नवीन संधी काय?
निवडणूक आयोगाने स्पष्ट केले आहे की मतदार यादीतील त्रुटी दूर करणे हा या मोहिमेचा मूळ हेतू आहे. यामध्ये पुढील बाबींचा समावेश आहे:
- मृत मतदारांची नावे वगळणे: मयत झालेल्या नागरिकांची नावे पडताळणीनंतर यादीतून अधिकृतपणे काढण्यात आली आहेत.
- स्थलांतरित मतदारांना संधी: जुन्या पत्त्यावरून इतरत्र स्थलांतरित झालेले परंतु महाराष्ट्रातच राहणारे मतदार आता त्यांच्या सध्याच्या राहत्या पत्त्यावर नव्याने नाव नोंदवण्यासाठी अर्ज करू शकतात.
- दीर्घकाळ अनुपस्थित नागरिक: पहिल्या टप्प्यात काही कारणास्तव ज्यांची नावे सुटली असतील, त्यांनाही मतदार नोंदणीसाठी पुन्हा अर्ज करण्याची सुवर्णसंधी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
- १८ वर्षे पूर्ण करणाऱ्या तरुणांची नोंदणी: १ ऑक्टोबर २०२४ नंतर ज्या तरुणांनी वयाची १८ वर्षे पूर्ण केली आहेत, त्यांची नवीन मतदार म्हणून नोंदणी प्रक्रिया वेगाने सुरू आहे.
नोव्हेंबरच्या सुरुवातीला प्रसिद्ध होणार अंतिम यादी
सध्या सुरू असलेला सखोल पुनरीक्षण मोहिमेचा टप्पा हा पात्र नागरिकांची नवीन नावे नोंदवून घेण्यावर केंद्रित आहे. राज्यामध्ये नागरिकांच्या सुलभतेसाठी विशेष मोहीम राबवली जात आहे. अगदी ज्याप्रमाणे विविध योजनांच्या अंमलबजावणीसाठी गावोगावी धडक शिबिरे घेऊन नागरिकांना दिलासा दिला जातो, त्याच पद्धतीने मतदार नोंदणीपासून एकही पात्र नागरिक वंचित राहू नये म्हणून प्रशासन प्रयत्नशील आहे.
ही संपूर्ण पुनरीक्षण मोहीम नोव्हेंबर महिन्याच्या सुरुवातीला पूर्ण होणार असून त्यानंतरच अधिकृत अंतिम मतदार यादी जाहीर केली जाईल.
घाईघाईने निष्कर्ष काढू नका: निवडणूक आयोगाचे आवाहन
सध्याच्या प्रारूप यादीची तुलना मागील निवडणुकीतील अंतिम आकडेवारीशी करणे पूर्णपणे चुकीचे आणि दिशाभूल करणारे ठरेल, असे निवडणूक कार्यालयाने स्पष्ट केले आहे. कोणताही निष्कर्ष काढायचा असल्यास अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध होण्याची वाट पाहावी, जेणेकरून समाजात कोणताही संभ्रम पसरणार नाही, अशी नम्र विनंती मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाने प्रसिद्धीपत्रकाद्वारे सर्व राजकीय पक्ष, प्रसारमाध्यमे आणि नागरिकांना केली आहे.