समर्पित मालवाहतूक रेल्वे मार्गिकेमुळे भारताच्या लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात क्रांती; जेएनपीटी ते देशभरात जलद मालवाहतूक, शेतकऱ्यांनाही होणार मोठा फायदा

रायगड / मुंबई: पश्चिम आणि पूर्व समर्पित मालवाहतूक रेल्वे मार्गिका (Dedicated Freight Corridor – DFC) पूर्ण झाल्यामुळे देशाच्या वाहतूक आणि लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात ऐतिहासिक परिवर्तन घडून आले आहे. जवाहरलाल नेहरू बंदर (JNPT) येथून पहिल्या डबल-स्टॅक कंटेनर मालगाडीचा शुभारंभ देशाच्या व्यापार आणि उद्योग जगतासाठी मैलाचा दगड ठरला आहे. या अत्याधुनिक रेल्वे मार्गिकेमुळे एकाच मालगाडीद्वारे सुमारे २५० हून अधिक ट्रकइतका माल अत्यंत वेगाने वाहून नेणे शक्य होणार असून, वाहतुकीचा वेळ आणि खर्च दोन्हीत मोठी बचत होईल, असा विश्वास पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी व्यक्त केला.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पश्चिम समर्पित मालवाहतूक रेल्वे कॉरिडोअरच्या ३२६ किमी लांबीच्या आणि २० हजार ७०० कोटी रुपयांहून अधिक खर्चाच्या तीन महत्त्वपूर्ण टप्प्यांचे राष्ट्रार्पण केले. तसेच व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंगद्वारे डबल-स्टॅक मालगाडीला हिरवा झेंडा दाखवून राष्ट्राला समर्पित केले.

लॉजिस्टिक्स खर्च कमी होणार, वेळेची मोठी बचत

देशातील प्रवासी आणि मालवाहतूक रेल्वे मार्ग स्वतंत्र झाल्याने मालवाहतुकीला मोठी गती मिळाली आहे. पंतप्रधानांनी नमूद केले की, आता दररोज ४३० पेक्षा अधिक मालगाड्या या स्वतंत्र मार्गिकेवरून धावू शकतील. यामुळे रस्त्यावरून ट्रकमार्फत लागणारा ३० तासांचा प्रवास आता केवळ १० ते १२ तासांवर आला आहे. १०० किमी अंतर कापण्यासाठी लागणारा वेळ पूर्वीपेक्षा निम्म्याहून कमी झाला आहे. इंधनाची बचत, प्रदूषणमुक्ती आणि वाहतूक खर्चातील घट यामुळे देशाच्या अर्थव्यवस्थेला नवी दिशा मिळणार आहे.

आर्थिक सक्षमीकरणाचा उल्लेख करताना केंद्र सरकारने तंत्रज्ञान आणि पायाभूत सुविधांचा समन्वय साधण्यावर भर दिला आहे. जसे की शेतकरी-लघुउद्योजकांना कर्जाचा विस्तार व आर्थिक सुरक्षा पुरवण्यासाठी फिनटेक क्रांतीला चालना दिली जात आहे, त्याचप्रमाणे लॉजिस्टिक्स क्षेत्रातील ही सुधारणा सर्वसमावेशक ठरणार आहे.

कृषी क्षेत्राला आणि शेतकऱ्यांना कसा होणार फायदा?

या समर्पित मालवाहतूक नेटवर्कचा थेट फायदा देशातील बळीराजाला होणार आहे:

• नाशवंत शेतीमालाची जलद वाहतूक: भाजीपाला, हंगामी फळे आणि फुले यांसारखी नाशवंत उत्पादने अवघ्या काही तासांत देशातील प्रमुख बाजारपेठांपर्यंत पोहोचवता येतील.
• कमी वाहतूक खर्च: रेल्वे वाहतूक अधिक स्वस्त पडत असल्याने शेतकऱ्यांचा वाहतूक खर्च कमी होईल व नफा वाढेल.
• अन्न प्रक्रिया उद्योगांना चालना: शेतीमालावर प्रक्रिया करणाऱ्या उद्योगांना कच्चा माल वेळेत उपलब्ध होईल. उदाहरणार्थ, राज्यात सुरू होत असलेल्या कृषी प्रकल्पांना, जसे की नाशिकच्या येवला औद्योगिक वसाहतीतील मका प्रक्रिया प्रकल्प, अशा वेगवान लॉजिस्टिक्स जोडणीमुळे मोठी मदत होईल.

महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या मान्यवरांची उपस्थिती

उरण येथील जेएनपीएमध्ये पार पडलेल्या या ऐतिहासिक सोहळ्यास राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार, तसेच स्थानिक विकासासाठी कार्यरत असलेले पालकमंत्री भरतशेठ गोगावले, महिला व बालविकास मंत्री आदिती तटकरे, आमदार प्रशांत ठाकूर यांच्यासह प्रशासकीय व रेल्वेचे वरिष्ठ अधिकारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

२०३० पर्यंत जेएनपीटी बनेल जागतिक दर्जाचे महाबंदर: मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस

याप्रसंगी बोलताना मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितले की, देशातील ५५ टक्क्यांपेक्षा जास्त कंटेनर वाहतूक हाताळणाऱ्या जेएनपीटी बंदराची क्षमता या मार्गिकेमुळे प्रचंड वाढणार आहे. दादरी (उत्तर प्रदेश) ते जेएनपीटी दरम्यानचा हा सुमारे १५०० किमीचा पट्टा उत्तर व पश्चिम भारताला जोडतो. महाराष्ट्रात या प्रकल्पासाठी १० हजार कोटींहून अधिक गुंतवणूक झाली असून, १७८ किमी मार्ग राज्यातून जातो. वाढवण बंदराचा विकास आणि जेएनपीटीचे आधुनिकीकरण यामुळे २०३० पर्यंत जेएनपीटी हे दशलक्ष टीईयूपेक्षा अधिक क्षमता हाताळणारे देशातील पहिले महाबंदर बनेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

प्रकल्पाची प्रमुख वैशिष्ट्ये:

• डबल-स्टॅक कंटेनर: एकाच वेळी दोन थरांमध्ये कंटेनर नेण्याची क्षमता, ज्यामुळे एका मालगाडीतून २५० हून अधिक ट्रकइतका माल वाहून नेता येईल.
• पर्यावरणपूरक: डिझेल ट्रक्सवरील अवलंबित्व कमी होऊन कार्बन उत्सर्जनात प्रचंड घट होणार.
• प्रवासी गाड्यांना गती: मालगाड्यांसाठी स्वतंत्र मार्गिका मिळाल्यामुळे सर्वसामान्य प्रवासी गाड्यांचा वेग आणि वक्तशीरपणा वाढेल.