बदलत्या हवामानामुळे शेती, पर्यावरण आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संरक्षण करणे ही काळाची गरज बनली आहे. माती आणि पाणी या मानवासह संपूर्ण सजीव सृष्टीच्या जगण्याचा पाया आहेत. याच पार्श्वभूमीवर जलसंधारण आणि मृद संवर्धनाचा संदेश डिजिटल माध्यमातून राज्याच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या मृद व जलसंधारण विभागाने राज्यातील तरुण पिढीला साद घालत एका अनोख्या उपक्रमाचे आयोजन केले आहे. तरुणाईच्या कल्पकतेला प्रोत्साहन देत त्यांना ‘महाराष्ट्र युवा जलदूत’ बनवण्यासाठी राज्यव्यापी ‘इन्स्टाग्राम रिल्स स्पर्धा’ (Reel for Soil and Water Conservation) जाहीर करण्यात आली आहे.
या स्पर्धेच्या माध्यमातून शाळा, महाविद्यालये, एनएसएस (NSS) स्वयंसेवक, एनसीसी (NCC) कॅडेट्स, नेहरू युवा केंद्र, क्रीडा संस्था आणि सोशल मीडिया क्रिएटर्स “एक रील… मातीसाठी! एक रील… पाण्यासाठी! एक रील… सुरक्षित भविष्यासाठी!” हा प्रभावी संदेश जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवणार आहेत.
जलसंधारण दिनानिमित्त व्यापक डिजिटल चळवळ
महाराष्ट्रात पाणलोट विकास आणि जलक्रांतीचा पाया रचणारे माजी मुख्यमंत्री सुधाकरराव नाईक यांनी दिलेला ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ हा मूलमंत्र आजही शाश्वत शेतीसाठी मार्गदर्शक ठरत आहे. त्यांच्या स्मृतीनिमित्त दरवर्षी २१ ऑगस्ट हा दिवस राज्यात जलसंधारण दिन म्हणून साजरा केला जातो. या दिनाच्या पार्श्वभूमीवर २१ ऑगस्टला राज्यभरात ‘महा वॉकेथॉन – वॉक फॉर वॉटर’ सारख्या विविध जनजागृती उपक्रमांचे आयोजन केले जात आहे.
तसेच, राज्य शासनाकडून जलसुरक्षेसाठी राबविण्यात येणाऱ्या धोरणांबाबत अधिक माहितीसाठी जलसंधारण दिनानिमित्त सचिव जितेंद्र पापळकर यांची विशेष मुलाखत वाचता येईल, ज्यामध्ये जलयुक्त शिवार २.० आणि भविष्यातील जलसंधारण उपाययोजनांची सविस्तर माहिती दिली आहे.
रिल्स स्पर्धेची मुख्य संकल्पना आणि नियम
या राज्यस्तरीय स्पर्धेची मुख्य थीम ‘Save Soil, Save Water, Secure Tomorrow’ अशी ठेवण्यात आली आहे.
- पात्रता व वयोगट: राज्यातील सर्व ३६ जिल्ह्यांमधील १५ ते ३० वर्षे वयोगटातील युवक-युवती या स्पर्धेत सहभागी होऊ शकतात.
- व्हिडिओ कालावधी: तयार करण्यात येणारी इन्स्टाग्राम रील ३० ते ६० सेकंद मर्यादेची असावी.
- आवश्यक तपशील: रीलच्या सुरुवातीला व्हिडिओचा मुख्य उद्देश, स्पर्धकाचे नाव आणि जिल्ह्याचे नाव नमूद करणे बंधनकारक आहे.
- हॅशटॅग व टॅगिंग: रील स्वतःच्या पब्लिक इन्स्टाग्राम अकाउंटवर पोस्ट करताना मृद व जलसंधारण विभागाच्या अधिकृत अकाउंटला टॅग करणे आणि
#SaveSoilSaveWaterहा हॅशटॅग वापरणे आवश्यक आहे. - सहभागाची नोंदणी: शासनाने दिलेल्या अधिकृत क्यूआर (QR) कोडद्वारे लिंक सबमिट करून जिल्ह्यानुसार नोंदणी करणे आवश्यक आहे. एका स्पर्धकाला कमाल ३ रिल्स पाठवता येतील.
स्पर्धेचे विषय आणि सादरीकरण
स्पर्धक मातीची धूप रोखणे, पाणी बचत, रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, शेततळी, सिमेंट बंधारे, वृक्षारोपण, गावातील जलसंधारणाची यशस्वी मॉडेल्स, भूजल पुनर्भरण आणि पर्यावरण संवर्धन या विषयांवर रिल्स बनवू शकतात. यामध्ये अभिनय, संगीत, लघुपट, ॲनिमेशन, एआय (AI) टूल्स किंवा ड्रोन फुटेजचा प्रभावी वापर करून आपली कल्पकता दाखवता येईल.
मूल्यांकन आणि भरघोस पारितोषिके
विजेत्यांची निवड केवळ लाईक्सवर न करता गुणवत्तेवर आधारित १०० गुणांच्या निकषांनुसार केली जाईल. यामध्ये विषय व संदेश (३० गुण), कल्पकता (२५ गुण), सामाजिक परिणामकारकता (२० गुण), सादरीकरण व तांत्रिक गुणवत्ता (१५ गुण) आणि इन्स्टाग्राम एंगेजमेंट (१० गुण) यांचा समावेश असेल.
जिल्हास्तरीय पारितोषिकांचे स्वरूप:
- प्रथम क्रमांक: ₹२५,००० रोख, सन्मानचिन्ह व प्रशस्तीपत्र
- द्वितीय क्रमांक: ₹१५,००० रोख, सन्मानचिन्ह व प्रशस्तीपत्र
- तृतीय क्रमांक: ₹१०,००० रोख, सन्मानचिन्ह व प्रशस्तीपत्र
प्रत्येक जिल्ह्यातील सर्वोत्तम ३ विजेत्यांना जिल्हाधिकाऱ्यांच्या हस्ते ‘महाराष्ट्र युवा जलदूत’ पुरस्कार देऊन गौरवण्यात येणार असून इतर उत्कृष्ट सहभागींना ई-प्रमाणपत्र प्रदान केले जाईल. राज्यातील जास्तीत जास्त तरुणांनी या डिजिटल लोकचळवळीत सहभागी होऊन जलसंधारणाचा संदेश सर्वदूर पोहोचवावा, असे आवाहन प्रशासनातर्फे करण्यात आले आहे.