Maha Agri: केंद्र सरकार आणि राज्य सरकारच्या माध्यमातून नागरिक, शेतकरी व महिलांच्या कल्याणासाठी विविध महत्त्वपूर्ण योजना राबवल्या जातात. विशेषतः गरोदर आणि स्तनदा मातांच्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी केंद्र सरकारने ‘प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना’ (PMMVY) सुरू केली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश गरोदरपणाच्या काळात महिलांना पोषण, वेळेवर आरोग्य तपासणी आणि वैद्यकीय उपचारांसाठी थेट आर्थिक मदत पुरवणे हा आहे.
अनेकदा ग्रामीण व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील महिलांना गरोदरपणात मजुरी किंवा कामावर जाता येत नसल्याने आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागतो. यामुळे त्यांच्या पोषणाकडे दुर्लक्ष होते. या समस्येवर मात करण्यासाठी महिला व बालविकास मंत्रालयाच्या अंतर्गत ही योजना यशस्वीपणे राबवली जात आहे.
योजनेअंतर्गत मिळणारे आर्थिक लाभ:
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेद्वारे पात्र महिलांना थेट त्यांच्या बँक खात्यात आर्थिक मदत दिली जाते:
- पहिल्या अपत्यासाठी: पात्र महिलांना एकूण ५,००० रुपये तीन टप्प्यांत किंवा निर्धारित नियमांनुसार दिले जातात.
- दुसरे अपत्य मुलगी झाल्यास: दुसऱ्या बाळंतपणात जर मुलगी झाली, तर प्रोत्साहन म्हणून ६,००० रुपयांची एकरकमी अथवा टप्प्याटप्प्याने आर्थिक मदत उपलब्ध करून दिली जाते.
सरकार एका बाजूला शेतकरी आणि ग्रामीण भागाच्या विकासासाठी अनेक कल्याणकारी योजना राबवत आहे. उदाहरणार्थ, शेतकरी बांधवांना दिलासा देण्यासाठी नुकतीच पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना सुरू करण्यात आली आहे. त्याच धर्तीवर महिलांच्या आरोग्याची आणि पोषणाची जबाबदारी पेलण्यासाठी मातृ वंदना योजना अत्यंत मोलाची ठरत आहे.
कोणत्या महिला आहेत पात्र?
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जाच्या वेळी महिलांचे वय १९ वर्षे किंवा त्याहून अधिक असणे आवश्यक आहे. या योजनेत सामाजिक व आर्थिकदृष्ट्या मागास कुटुंबांतील महिलांना प्राधान्य दिले जाते:
- अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) मधील महिला.
- दिव्यांग महिला किंवा दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंबातील महिला.
- ई-श्रम (e-Shram) कार्डधारक किंवा आयुष्मान भारत (PM-JAY) योजनेच्या लाभार्थी.
- महिला शेतकरी आणि मनरेगा जॉब कार्डधारक महिला.
- कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी असलेली कुटुंबे.
- अंगणवाडी सेविका, आशा स्वयंसेविका आणि राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा कायद्यांतर्गत रेशन कार्डधारक.
ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महिला शेतकऱ्यांचा सहभाग खूप मोठा असतो. शेतीमध्ये नवनवीन उपक्रम राबवताना जसे शेतकरी फळबाग लागवड योजना यांसारख्या योजनांचा फायदा घेतात, तसेच गरोदरपणाच्या काळात महिलांनी आरोग्याकडे लक्ष देण्यासाठी मातृ वंदना योजनेचा लाभ घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे:
- माता व बाल संरक्षण कार्ड (MCP Card / आईचे कार्ड).
- लाभार्थी महिलेचे आणि पतीचे आधार कार्ड.
- आधारशी लिंक असलेले बँक किंवा पोस्ट ऑफिस बचत खाते.
- पात्रतेचे प्रमाणपत्र (उदा. रेशन कार्ड, ई-श्रम कार्ड, BPL कार्ड इत्यादी).
- अपत्याचे जन्म नोंदणी प्रमाणपत्र.
अर्ज कसा करावा?
या योजनेसाठी महिला आपल्या क्षेत्रातील अंगणवाडी केंद्र, आशा सेविका किंवा प्राथमिक आरोग्य केंद्राशी (PHC) संपर्क साधून ऑफलाइन अर्ज भरू शकतात. याशिवाय, PMMVY च्या अधिकृत पोर्टलवर (PMMVY Soft) जाऊन ऑनलाईन अर्ज करण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे. बाळाच्या जन्मानंतर ठरवून दिलेल्या वेळेत अर्ज सादर करणे आवश्यक असते.
निष्कर्ष: माता मृत्यू दर आणि नवजात शिशु मृत्यू दर कमी करण्यासाठी केंद्र सरकारचा हा उपक्रम अत्यंत स्तुत्य आहे. जर तुमच्या कुटुंबात किंवा परिचयात कोणी गरोदर महिला असेल, तर त्यांना या योजनेची माहिती देऊन नक्कीच लाभ मिळवून द्या.