मुंबई: महाराष्ट्राच्या जलसंधारण चळवळीचे जनक आणि माजी मुख्यमंत्री स्व. सुधाकरराव नाईक यांच्या कार्याचा गौरव करण्यासाठी राज्य सरकारने एक अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. यापुढे दरवर्षी २१ ऑगस्ट हा सुधाकरराव नाईक यांचा जन्मदिवस शासकीय स्तरावर ‘जलसंधारण दिन’ म्हणून साजरा केला जाणार आहे. मृद व जलसंधारण मंत्री संजय राठोड यांच्या पुढाकाराने हा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आला असून, याबाबतचा अधिकृत शासन निर्णय (GR) निर्गमित करण्यात आला आहे.
यापूर्वी २००३ पासून सुधाकरराव नाईक यांचा स्मृतिदिन म्हणजेच १० मे हा दिवस ‘जलसंधारण दिन’ म्हणून साजरा केला जात होता. मात्र, आता त्यात बदल करून त्यांचा जन्मदिवस अधिक उत्साहात आणि विविध उपक्रमांसह राज्यभर साजरा करण्याचा निर्णय सरकारने घेतला आहे.
सुधाकरराव नाईक यांचे जलसंधारणातील अतुलनीय योगदान
१९९१ ते १९९३ या काळात सुधाकरराव नाईक यांनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून धुरा सांभाळली होती. त्यांच्या कार्यकाळात राज्याला तीव्र दुष्काळाचा सामना करावा लागला होता. अशा कठीण परिस्थितीत त्यांनी मोठ्या धरणांवर प्रचंड खर्च करण्याऐवजी ग्रामीण भागात पाणी जिरवण्याला प्राधान्य दिले.
त्यांनी ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ हा ऐतिहासिक मूलमंत्र देत महाराष्ट्रात पाणलोट विकास आणि भूजल पुनर्भरणाची मोठी चळवळ उभी केली. १९९२ मध्ये त्यांनी देशात पहिल्यांदाच स्वतंत्र ‘जलसंधारण विभाग’ स्थापन केला. त्यांच्या या संकल्पनेमुळेच आज महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागाला दुष्काळाशी लढण्याची मोठी ताकद मिळाली आहे.
माजी मुख्यमंत्री सुधाकरराव नाईक यांनी त्यावेळी रोजगार हमी योजनेचा प्रभावी वापर करून जलसंधारणाची कामे केली आणि ग्रामीण भागात रोजगार निर्माण केला. सध्याच्या काळातही अशाच प्रकारे ग्रामीण भागाच्या विकासासाठी सरकारने G-RAM-G कायदा २०२६ अंतर्गत मनरेगामध्ये महत्त्वाचे बदल केले आहेत, ज्यामुळे ग्रामीण भागाला नवी दिशा मिळत आहे.
२१ ऑगस्ट रोजी राज्यभर होणारे विविध उपक्रम
नवीन शासन निर्णयानुसार, दरवर्षी २१ ऑगस्ट रोजी संपूर्ण महाराष्ट्रात क्षेत्रीय स्तरावर खालीलप्रमाणे विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाणार आहे:
- प्रतिमा पूजन व शपथ: राज्यातील सर्व शासकीय आणि निमशासकीय कार्यालयांमध्ये सुधाकरराव नाईक यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण करून ‘मृद व जलसंधारणाची शपथ’ घेतली जाईल.
- जलपूजन व भूमीपूजन: विविध जलसंधारण योजनांतर्गत पूर्ण झालेल्या कामांचे लोकार्पण, नवीन कामांचे भूमीपूजन आणि जलपूजन केले जाईल.
- जनजागृती मोहीम: सोशल मीडिया, प्रिंट मीडिया आणि न्यूज चॅनेल्सच्या माध्यमातून जलसंधारणाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी विशेष प्रसिद्धी मोहीम राबवली जाईल.
- पुरस्कार वितरण: जलसंधारण क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी करणाऱ्या उत्कृष्ट अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांचा सन्मान व प्रशस्तीपत्र देऊन गौरव केला जाईल.
- लोकसहभाग आणि श्रमदान: ग्रामीण भागात लोकांच्या सहभागातून आणि श्रमदानातून जलसंधारणाची विशेष कामे हाती घेतली जातील.
या सर्व कार्यक्रमांच्या नियोजनाचे निर्देश आयुक्त (मृद व जलसंधारण), महाराष्ट्र जलसंधारण महामंडळ आणि जल व भूमी व्यवस्थापन संस्थेला (WALMI) देण्यात आले आहेत.
शाश्वत शेती आणि जलसंधारणाला बळ
सुधाकरराव नाईक यांच्या याच जलक्रांतीच्या धर्तीवर आज राज्यात शेती आणि शेतकऱ्यांच्या विकासासाठी नवनवीन योजना राबवल्या जात आहेत. दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी आणि सिंचन व्यवस्था मजबूत करण्यासाठी राज्य सरकारने नुकताच नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प टप्पा-२ साठी कोट्यवधी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना हवामान अनुकूल शेती करणे शक्य होणार आहे.
मृद व जलसंधारण मंत्री संजय राठोड यांनी या निर्णयाबाबत बोलताना सांगितले की, “सुधाकरराव नाईक यांनी सुरू केलेल्या जलसंधारण चळवळीमुळेच आज आपण दुष्काळावर मात करू शकत आहोत. त्यांचे हे विचार आणि कार्य पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्यासाठी २१ ऑगस्ट हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा ठरेल.”