Solar Pump Scheme Maharashtra: महाराष्ट्रात सौर कृषी पंप योजनेवरून सध्या राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू आहे. विदर्भ आणि मराठवाड्यातील काही भागांमध्ये भूजल पातळी अत्यंत खोल गेल्यामुळे सौर पंप निकामी ठरत असल्याच्या तक्रारी समोर आल्या होत्या. तसेच शेतकऱ्यांवर हे पंप घेण्यासाठी अप्रत्यक्षपणे दबाव टाकला जात आहे का, असा प्रश्नही उपस्थित केला गेला होता. या संपूर्ण प्रकरणावर राज्याचे उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी विधान परिषदेत लेखी उत्तर देत महत्त्वपूर्ण खुलासा केला आहे.
शेतकऱ्यांवर दबाव टाकला जातोय का?
विधान परिषदेत आमदार कृपाल तुमाने, हेमंत पाटील आणि डॉ. मनिषा कायंदे यांनी या संदर्भात प्रश्न उपस्थित केला होता. विदर्भ आणि मराठवाड्यात भूजल पातळी ७०० ते ८०० फुटांपेक्षा जास्त खोल गेल्यामुळे तिथे बसवण्यात आलेले सौर पंप कमी क्षमतेचे ठरत असून अनेक ठिकाणी ते बंद पडले आहेत, असा दावा त्यांनी केला. तसेच शेतकऱ्यांना हे सौर पंप स्वीकारण्यासाठी भाग पाडले जात असल्याचा आरोपही करण्यात आला होता.
या प्रश्नावर स्पष्टीकरण देताना उपमुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सांगितले की, शेतकऱ्यांवर सौर कृषी पंप बसवण्यासाठी कोणत्याही प्रकारचा दबाव टाकला जात नाही. शासन केवळ हरित ऊर्जेच्या वापराला चालना देण्यासाठी आणि शेतकऱ्यांना दिवसा वीज उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहे.
तांत्रिक त्रुटी आणि पुरवठादारांची जबाबदारी
सौर पंप आस्थापित करण्यापूर्वी योग्य ती खबरदारी घेतली जाते. मुख्यमंत्र्यांनी स्पष्ट केले की:
- सौर पंप बसवण्यापूर्वी संबंधित जागेची संयुक्त तपासणी (Joint Inspection) केली जाते.
- त्या भागातील पाण्याच्या पातळीनुसार योग्य क्षमतेचा आणि ‘हेड’चा पंप निवडणे ही सर्वस्वी पुरवठादार कंपनीची जबाबदारी असते.
- तांत्रिक त्रुटी किंवा काही अडचणी आल्यास त्याची दुरुस्ती करण्याची जबाबदारीही संबंधित पुरवठादारावर निश्चित करण्यात आली आहे.
महावितरणचे नाविन्यपूर्ण उपाय
ज्या भागांमध्ये तांत्रिक अडचणी आहेत किंवा पाण्याची पातळी खूप खोल आहे, तिथे महावितरणकडून विविध पर्यायी आणि आधुनिक पद्धतींचा वापर केला जात आहे. यामध्ये खालील उपायांचा समावेश आहे:
- बूस्टर पद्धती आणि मोनोपाल उभारणी: कमी दाबाच्या समस्येवर मात करण्यासाठी या तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे.
- कॅनलवरील सौर यंत्रणा: कालव्यांवर (Canal) सौर पॅनेल्स बसवून वीज निर्मिती केली जात आहे.
- तरंगते सौर पंप (Floating Solar): धरणांच्या आणि तलावांच्या पाण्यावर तरंगणारे सौर पंप बसवून शेतकऱ्यांना सिंचनासाठी पाणी उपलब्ध करून दिले जात आहे.
शासनाकडून तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न सुरू आहेत. यापूर्वी देखील राज्याच्या कृषी आणि इतर विभागांच्या डिजिटायझेशनसाठी महा-एआय आणि महाडीबीटी २.० च्या माध्यमातून महाराष्ट्रात डिजिटल क्रांती घडवून आणण्याची मोठी घोषणा करण्यात आली होती. केवळ कृषी क्षेत्रातच नव्हे, तर इतर क्षेत्रांमध्येही शासनाने अनेक कल्याणकारी निर्णय घेतले आहेत, जसे की कैद्यांच्या यशस्वी पुनर्वसनासाठी देवेंद्र फडणवीस यांचा अनोखा उपक्रम देखील राबविण्यात येत आहे.
हरित ऊर्जेच्या माध्यमातून दिवसा वीज पुरवठा
पारंपारिक वीज पुरवठ्यामुळे शेतकऱ्यांना रात्रीच्या वेळी शेताला पाणी द्यावे लागते, ज्यामुळे अनेक अडचणी आणि धोके निर्माण होतात. यावर कायमस्वरूपी तोडगा म्हणून शासनामार्फत ‘हरित ऊर्जा’ म्हणजेच सौर ऊर्जेचा वापर वाढवून शेतकऱ्यांना दिवसा वीज पुरवठा करण्यासाठी प्रोत्साहित केले जात आहे. सौर कृषी पंप योजनेमुळे शेतकऱ्यांचे जीवन सुकर बनवणे हाच शासनाचा मुख्य उद्देश असल्याचे यावेळी स्पष्ट करण्यात आले.