पुणे: देशातील वैज्ञानिक प्रगती आणि औद्योगिक विकास यांना नवी दिशा देण्यासाठी संशोधन आणि त्याची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी यांमधील अंतर कमी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यासाठी विद्यापीठे, उद्योग जगत, स्टार्टअप्स, गुंतवणूकदार आणि शासकीय यंत्रणा यांच्यात प्रभावी समन्वय असायला हवा, असे प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले.
कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग पुणे (COEP) तंत्रज्ञान विद्यापीठ आणि कॅनियस इंटरनॅशनल यांच्या संयुक्त विद्यमाने पुणे इंटरनॅशनल सेंटर (PIC), पाषाण येथे ‘तंत्रज्ञान संक्रमण आणि नवोपक्रम गतीवर्धक’ (Technology Transition and Innovation Accelerator) या तीन दिवसीय आंतरराष्ट्रीय कार्यशाळेचे उद्घाटन राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांच्या हस्ते झाले. या प्रसंगी ते बोलत होते.
संशोधनाचे रूपांतर व्यावसायिक उत्पादनात व्हावे
राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा म्हणाले की, COEP आणि कॅनियस इंटरनॅशनल यांच्यात झालेला सामंजस्य करार ही केवळ एक प्रशासकीय औपचारिकता नसून, संशोधनाला थेट बाजारपेठेशी जोडण्याचा एक महत्त्वपूर्ण संकल्प आहे. यामुळे महाराष्ट्राला देशातील नवोपक्रम आणि औद्योगिक सहकार्याचे प्रमुख केंद्र बनण्यास मदत होईल.
ते पुढे म्हणाले, “राज्यातील २९ विद्यापीठांचे कुलपती म्हणून मला येथील संशोधन कार्याचे जवळून निरीक्षण करण्याची संधी मिळाली. आपल्याकडे उच्च दर्जाचे संशोधन होते, मात्र त्यातील केवळ काही मोजक्याच संकल्पना प्रत्यक्ष बाजारपेठेपर्यंत पोहोचतात. अनेक मौल्यवान प्रकल्प हे केवळ प्रयोगशाळा, शैक्षणिक नियतकालिके आणि परिषदांपुरते मर्यादित राहतात. त्यांचे रूपांतर समाज आणि उद्योगांसाठी उपयुक्त अशा व्यापक आणि परिणामकारक उपायांमध्ये होणे आवश्यक आहे.”
महाराष्ट्राची औद्योगिक ताकद आणि मानवी भांडवल
महाराष्ट्र राज्य देशाच्या एकूण जीडीपीमध्ये (GDP) १५ टक्के योगदान देते. राज्यात सध्या ४० हजारांहून अधिक सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग (MSMEs) कार्यरत आहेत. राज्यपालांच्या मते, राज्याचा खरा फायदा येथील कुशल मानवी भांडवलात आहे. अभियंते आणि शास्त्रज्ञांच्या ज्ञानाचे आर्थिक मूल्यात रूपांतर करणे ही काळाची गरज आहे.
आज महाराष्ट्रात औद्योगिक आणि वैद्यकीय क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक आकर्षित होत आहे. उदाहरणार्थ, नुकतीच नवी मुंबईत साकारणार जागतिक दर्जाची ‘मेडिसिटी’ उभारण्याची घोषणा करण्यात आली आहे, ज्यामुळे आरोग्य क्षेत्रातील संशोधनाला आणि रोजगाराला मोठी चालना मिळणार आहे.
स्टार्टअप्ससाठी ‘अश्युअर्ड फ्रेमवर्क’ची गरज: डॉ. रघुनाथ माशेलकर
या कार्यक्रमात उपस्थित ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. रघुनाथ माशेलकर यांनी भारतीय तरुणांच्या क्षमतेवर विश्वास व्यक्त केला. ते म्हणाले की, भारताची खरी ओळख जागतिक स्तरावर ‘नवोपक्रम घडवणारे राष्ट्र’ (Innovation Nation) अशी झाली पाहिजे. संकल्पनेपासून ते तिच्या व्यापारीकरणापर्यंतचा प्रवास सुलभ करण्यासाठी आवश्यक यंत्रणा बळकट करायला हवी.
डॉ. माशेलकर यांनी यावेळी खालील महत्त्वपूर्ण मुद्दे मांडले:
- अश्युअर्ड फ्रेमवर्क: तरुण उद्योजकांवर पूर्ण विश्वास ठेवून त्यांना सुरुवातीच्या काळातच पुरेशी संधी दिली पाहिजे, जेणेकरून ते जागतिक दर्जाचे उद्योग उभे करू शकतील.
- स्वदेशी संपत्तीची निर्मिती: भारतीय कल्पना, भारतीय गुंतवणूक आणि भारतीय प्रयत्नांतून निर्माण झालेली संपत्ती देशातच राहिली पाहिजे.
- More from Less for More: महात्मा गांधींच्या या विचाराचा संदर्भ देत त्यांनी तंत्रज्ञान सर्वसामान्यांसाठी परवडणारे आणि सुलभ असावे यावर भर दिला.
तंत्रज्ञानाची सार्वत्रिक व्याप्ती
आज केवळ उद्योग आणि विज्ञानच नव्हे, तर देशातील सर्वच क्षेत्रांमध्ये तंत्रज्ञानाचा वेगाने अवलंब केला जात आहे. अगदी सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये डिजिटल क्रांती आणण्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यावर भर दिला जात आहे, ज्यामुळे तंत्रज्ञान सर्वसामान्यांच्या जीवनाचा भाग बनत आहे.
कार्यशाळेचे उद्दिष्ट आणि सादरीकरण
कॅनियस इंटरनॅशनलचे संस्थापक अध्यक्ष मिलिंद पिंपरकर यांनी प्रास्ताविकात सांगितले की, भारताला प्रगत उत्पादन, एरोस्पेस, संरक्षण आणि स्वच्छ ऊर्जा यांसारख्या जागतिक क्षेत्रांचे प्रमुख केंद्र बनवण्यासाठी अशा कार्यशाळांचे आयोजन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. या कार्यक्रमादरम्यान मान्यवरांच्या हस्ते कार्यशाळेच्या विशेष ‘हॅन्डबुक’चे प्रकाशन करण्यात आले. कार्यक्रमाचे आभार प्रदर्शन COEP चे कुलगुरू प्रा. सुनील भिरूड यांनी केले.