महाराष्ट्रातील पशुपालकांसाठी ‘पशु किसान क्रेडिट कार्ड’ योजना: आर्थिक सहाय्याची सुवर्णसंधी!
भारत सरकारने कृषी क्षेत्राला पूरक असलेल्या पशुपालन व्यवसायाला चालना देण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ‘पशु किसान क्रेडिट कार्ड (Animal Husbandry Credit Card)’ योजना आता महाराष्ट्रातील पशुपालक शेतकऱ्यांसाठी एक मोठी संधी घेऊन आली आहे. या योजनेद्वारे पशुपालन व्यवसायासाठी आवश्यक असलेले भांडवल अत्यंत सुलभ अटींवर आणि अल्प व्याजदराने उपलब्ध करून दिले जात आहे, ज्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळेल.
पशु किसान क्रेडिट कार्ड योजना म्हणजे काय?
ही योजना म्हणजे पारंपारिक किसान क्रेडिट कार्ड (KCC) योजनेचेच एक विस्तारित रूप आहे, जे विशेषतः पशुपालक शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन तयार करण्यात आले आहे. ज्या शेतकऱ्यांकडे गायी, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या, कोंबड्या किंवा इतर पशुधन आहे, त्यांना या योजनेतून त्यांच्या पशुधनाच्या संख्येनुसार कर्ज मिळते. याचा मुख्य उद्देश पशुपालनावर होणारा दैनंदिन खर्च, जसे की चारा, औषधे, निगा राखणे आणि नवीन जनावरांची खरेदी यासाठी आर्थिक सहाय्य पुरवणे हा आहे.
या योजनेचा लाभ घेणाऱ्या शेतकऱ्यांना ₹1.6 लाख पर्यंतचे कर्ज कोणत्याही प्रकारच्या तारणाशिवाय (कोलॅटरलशिवाय) मिळू शकते. हे कर्ज केवळ 4% व्याजदराने उपलब्ध असून, ते काही विशिष्ट अटी व शर्तींच्या अधीन आहे. कर्जाची अंतिम रक्कम पशुधनाच्या प्रकारानुसार आणि संख्येनुसार निश्चित केली जाते. ही योजना पशुसंवर्धन विभाग आणि विविध राष्ट्रीयकृत तसेच सहकारी बँकांच्या माध्यमातून राबवली जात आहे.
योजनेचे प्रमुख उद्देश
पशु किसान क्रेडिट कार्ड योजनेचे अनेक महत्त्वपूर्ण उद्देश आहेत, जे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या विकासाला गती देतील:
- पशुपालकांना वेळेवर आणि सुलभपणे आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून देणे.
- दूध, मांस आणि अंड्यांचे उत्पादन वाढवून राज्याच्या पशुधन उत्पादनात वाढ करणे.
- पशुपालनाला एक स्थिर आणि फायदेशीर पूरक व्यवसाय म्हणून प्रोत्साहन देणे.
- ग्रामीण भागात नवीन रोजगार संधींची निर्मिती करणे.
- पारंपारिक शेतीव्यतिरिक्त शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाचा एक शाश्वत स्रोत तयार करणे.
किती कर्ज मिळते आणि कशासाठी?
या योजनेअंतर्गत प्रत्येक पशुधनासाठी निश्चित कर्ज रक्कम ठरवण्यात आली आहे. ही रक्कम पशुधनाची खरेदी आणि त्यांच्या देखभालीसाठी वापरली जाऊ शकते:
- एका गायीसाठी: ₹40,783
- एका म्हशीसाठी: ₹60,249
- शेळी किंवा मेंढीसाठी: ₹4,063
- प्रत्येक कोंबडीसाठी: ₹720
या कर्जाचा वापर पशुखाद्य खरेदी, औषधोपचार, पशुधनाची निगा, गोठा दुरुस्ती, दुधाची उपकरणे खरेदी किंवा नवीन जनावरांची खरेदी अशा विविध कामांसाठी करता येतो. कर्जाची कमाल मर्यादा ₹1.6 लाख (तारणाशिवाय) आहे, जी शेतकऱ्यांच्या गरजेनुसार आणि पशुधनाच्या संख्येनुसार वाढू शकते.
हे देखील पहा: Pm Narendra Modi Agriculture Scheme
पात्रता निकष: कोण अर्ज करू शकतो?
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील प्रमुख निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- अर्जदार भारतीय नागरिक आणि महाराष्ट्रातील पशुपालक शेतकरी असावा.
- अर्जदाराकडे स्वतःचे पशुधन असणे आवश्यक आहे (याचा पुरावा सादर करावा लागेल).
- अर्जदाराचे वय 18 ते 70 वर्षांदरम्यान असावे.
- शेतकऱ्याच्या नावावर कोणत्याही राष्ट्रीयकृत किंवा सहकारी बँकेत खाते असणे अनिवार्य आहे.
- कर्ज फेडण्याची क्षमता असल्याचा पुरावा (उत्पन्नाची माहिती) सादर करावा लागू शकतो.
पशु किसान क्रेडिट कार्डसाठी अर्ज प्रक्रिया कशी करावी?
या योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया अत्यंत सोपी आहे. इच्छुक शेतकऱ्यांनी खालीलप्रमाणे कार्यवाही करावी:
- आपल्या जवळील कोणत्याही राष्ट्रीयकृत किंवा सहकारी बँकेला भेट द्या.
- बँक अधिकाऱ्यांकडून ‘पशु किसान क्रेडिट कार्ड योजना’ अर्ज मिळवा आणि तो काळजीपूर्वक भरा.
- आवश्यक कागदपत्रांसह भरलेला अर्ज बँकेत सादर करा.
- बँक अधिकारी आपल्या अर्जाची आणि कागदपत्रांची पडताळणी करतील.
- पडताळणी पूर्ण झाल्यावर, आपल्या कर्जाला मंजुरी दिली जाईल आणि ‘पशु किसान क्रेडिट कार्ड’ जारी केले जाईल. कर्जाची रक्कम थेट आपल्या बँक खात्यात जमा केली जाईल.
सध्या या योजनेसाठी कोणतीही थेट ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया उपलब्ध नाही. अधिक माहितीसाठी आपण पशुसंवर्धन विभागाच्या संकेतस्थळाला भेट देऊ शकता.
आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करताना खालील प्रमुख कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे:
- आधार कार्ड
- पॅन कार्ड
- बँक पासबुक (खात्याच्या तपशीलासाठी)
- पशुधन मालकीचा पुरावा (उदा. ग्रामपंचायतीचा दाखला, पशुधन नोंदणी प्रमाणपत्र)
- उत्पन्नाचा दाखला (बँकेच्या मागणीनुसार)
- पासपोर्ट आकाराचे फोटो
- रहिवासी प्रमाणपत्र
अधिकृत संकेतस्थळे आणि संपर्क माहिती
या योजनेबद्दल अधिक माहितीसाठी किंवा शंकांचे निरसन करण्यासाठी आपण खालील अधिकृत संकेतस्थळांना भेट देऊ शकता:
- पशुसंवर्धन, दुग्धव्यवसाय आणि मत्स्यव्यवसाय मंत्रालय, भारत सरकार: https://dahd.nic.in
- महाराष्ट्र राज्य पशुसंवर्धन विभागाच्या किसान क्रेडिट कार्ड योजनेची माहिती: https://dahd.maharashtra.gov.in/en/scheme/kisan-credit-cards-kcc/
- सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (MSME), भारत सरकार: https://msme.gov.in
महाराष्ट्रातील पशुपालकांसाठी ही योजना खरोखरच एक ‘सुवर्णसंधी’ आहे, ज्यामुळे त्यांचा व्यवसाय अधिक सक्षम आणि आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित होईल.