महाराष्ट्राचे प्रशासकीय केंद्र असलेल्या मंत्रालयाने अलीकडेच एका ऐतिहासिक बदलाचा अनुभव घेतला. ४ ते ८ मे २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात आलेली ‘टेकवारी २.०’ ही मोहीम केवळ सरकारी कामकाज नसून, ती तंत्रज्ञान, आरोग्य आणि संस्कृतीचा एक अनोखा मेळावा ठरली. जिथे फाईल्सच्या ढिगाऱ्या पलीकडे जाऊन प्रशासनाने नाविन्यपूर्णतेचा ध्यास घेतला.
काय आहे ‘टेकवारी २.०’?
महाराष्ट्राच्या समृद्ध ‘वारी’ परंपरेतून प्रेरणा घेऊन या उपक्रमाची आखणी करण्यात आली होती. ज्याप्रमाणे वारीमध्ये भक्ती आणि शिस्तीचा संगम असतो, त्याचप्रमाणे या ‘लर्निंग वीक’मध्ये (शिक्षण सप्ताह) प्रशासकीय अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाची ‘वारी’ अनुभवली. हा केवळ आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्स (AI) किंवा डिजिटल प्रशासनाचा कार्यक्रम नव्हता, तर तो कर्मचाऱ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी राबवलेला एक पथदर्शी प्रकल्प होता.
या सप्ताहामध्ये सायबर सुरक्षा, क्वांटम कॉम्प्युटिंग आणि इंडिया स्टॅक यांसारख्या तांत्रिक विषयांसोबतच योगासने, तणाव व्यवस्थापन आणि प्रशासनातील नैतिकता यावरही भर देण्यात आला. विशेष म्हणजे, महिला व बाल विकास विभागात आता पारदर्शक बदल्या करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या ऑनलाईन प्रणालीसारखेच अनेक गतिमान निर्णय या विचारमंथनातून पुढे आले आहेत.
प्रशासनाचा ‘मानवी चेहरा’ आणि तंत्रज्ञान
भविष्यातील प्रशासन केवळ रोबोटिक किंवा तांत्रिक असू शकत नाही; त्यात संवेदनशीलता असणे आवश्यक आहे. टेकवारी २.० मध्ये एका बाजूला अधिकारी AI-आधारित प्रशासनावर चर्चा करत होते, तर दुसऱ्या बाजूला मानसिक स्वास्थ्य आणि भावनिक संतुलनाचे धडे गिरवत होते. मंत्रालयाचे ‘त्रिमूर्ती प्रांगण’ विविध सांस्कृतिक सादरीकरणांनी आणि उर्जेने न्हाऊन निघाले होते.
या उपक्रमात मंत्रालयातील ६,००० हून अधिक कर्मचाऱ्यांनी प्रत्यक्ष सहभाग घेतला, तर राज्यातील लाखो कर्मचारी लाईव्ह स्ट्रीमिंगद्वारे जोडले गेले. प्रशासकीय कामात पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि जमिनीच्या वादावर तोडगा काढण्यासाठी जसे महसूल विभागाची विशेष मोहीम राबवली जाते, तसेच कर्मचाऱ्यांच्या सक्षमीकरणासाठी हा उपक्रम मैलाचा दगड ठरला आहे.
विक्रमी ‘लर्निंग अवर्स’ आणि नवे उपक्रम
या मोहिमेअंतर्गत नऊ लाख कर्मचाऱ्यांनी ‘iGOT कर्मयोगी’ प्लॅटफॉर्मवर आपले शिक्षण पूर्ण केले असून, एका आठवड्यात तब्बल ३५ लाख लर्निंग अवर्सची नोंद झाली आहे. यासोबतच काही महत्त्वाच्या प्रशासकीय सुधारणांवरही प्रकाश टाकण्यात आला:
- MAHA eHRMS: महाराष्ट्राचे पहिले एकत्रित मानव संसाधन प्लॅटफॉर्म.
- अनुकंपा नियुक्ती सुधारणा: प्रलंबित प्रश्नांवर जलद तोडगा.
- Small Bite, Big Leap: छोटे पण प्रभावी डिजिटल शिक्षण उपक्रम.
- सेवाकर्म: प्रशासन सुधारणा आणि पारदर्शक भरती प्रक्रिया.
प्रशासन: हक्क आणि सहानुभूतीचा संगम
टेकवारी २.० चे सर्वात मोठे यश म्हणजे प्रशासनाला ‘माऊली’चा मायेचा हात आणि ‘बापा’चा शिस्तबद्ध आधार मिळवून देणे. सामान्य प्रशासन विभागाच्या अतिरिक्त मुख्य सचिव श्रीमती व्ही. राधा (IAS) आणि निवासी आयुक्त श्रीमती आर. विमला (IAS) यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा उपक्रम पार पडला. मुख्यमंत्री आणि उपमुख्यमंत्र्यांच्या उपस्थितीने या उपक्रमाला राजकीय इच्छाशक्तीचे पाठबळ मिळाले, ज्यामुळे महाराष्ट्र आता खऱ्या अर्थाने ‘फ्युचर रेडी’ (भविष्यासाठी सज्ज) झाला आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, टेकवारी २.० ने हे सिद्ध केले की, प्रशासन हे केवळ आदेशांचे नसून ते लोकांच्या कल्याणासाठी, त्यांच्याशी जोडलेल्या नात्यासाठी आणि सतत शिकण्यासाठी समर्पित असते.