पुणे: पुणे शहर आणि त्याच्या सभोवतालच्या परिसरातील गंभीर बनलेली वाहतूक कोंडी सोडवण्यासाठी राज्य सरकारने मोठे पाऊल उचलले आहे. शहराचा वाहतूक टप्प्याटप्प्याने सुलभ करण्यासाठी उच्चक्षमता उन्नत सामूहिक वाहतूक मार्ग (HCMTR), PMRDA रिंगरोड आणि बोगद्यांचे जाळे (पाताळलोक प्रकल्प) हे तीन महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प राबवले जाणार आहेत. या तिन्ही पायाभूत सुविधा प्रकल्पांना गती देण्यासाठी आवश्यक प्रशासकीय प्रक्रिया, भूसंपादन आणि निधी नियोजन तातडीने पूर्ण करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
सह्याद्री अतिथीगृह येथे पार पडलेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत पुण्याच्या नागरी वाहतूक प्रकल्पांच्या आढावा घेण्यात आला. या बैठकीस मुख्यमंत्र्यांसह उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार आणि महसूल, नगरविकास, वित्त व पोलीस विभागांचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.
१. उच्चक्षमता उन्नत सामूहिक वाहतूक मार्ग (HCMTR) – २०२८ पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट
पुणे शहराच्या मध्यवर्ती भागातून जाणारा हा ३६ ते ४३.६० किमी लांबीचा उन्नत (Elevated) मार्ग शहराच्या वाहतूक क्षमतेत मोठी वाढ करणार आहे. या प्रकल्पामुळे शहरातील अंतर्गत वाहतुकीचा ताण सुमारे २५ ते ३० टक्क्यांनी कमी होण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
HCMTR प्रकल्पाची ठळक वैशिष्ट्ये:
- स्वरूप: ६ पदरी उन्नत मार्ग, जो शहरातील मुख्य मेट्रो मार्गिकांना जोडेल.
- अंदाजित खर्च: बांधकामाचा खर्च सुमारे ९,००० कोटी रुपये आणि भूसंपादन खर्च सुमारे ३,००० कोटी रुपये.
- प्रकल्पाचे ४ टप्पे (Packages):
- बोपोडी ते सिंहगड रस्ता (१०.५ किमी)
- सिंहगड रस्ता ते सोलापूर रस्ता (१३.२ किमी)
- सोलापूर रस्ता ते एअरपोर्ट चौक (१०.२१ किमी)
- एअरपोर्ट चौक ते बोपोडी (९.१७ किमी)
या प्रकल्पाचे काम लवकर सुरू करून २०२८ पर्यंत पूर्ण करण्यासाठी योग्य ते आर्थिक मॉडेल सादर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
२. PMRDA अंतर्गत रिंगरोड प्रकल्प – भूसंपादनासाठी रोख मोबदला
पुणे महानगर प्रदेश विकास प्राधिकरणाद्वारे (PMRDA) राबवला जाणारा अंतर्गत रिंगरोड प्रकल्प एकूण ८३.१२ किमी लांबीचा असून तो ४४ गावांना जोडणार आहे. या प्रकल्पाचा एकूण अंदाजित खर्च २५,१५९.८८ कोटी रुपये आहे.
रिंगरोड प्रकल्पासाठी आवश्यक असणाऱ्या खासगी जमिनीच्या भूसंपादनासाठी जमीन मालकांना रोख मोबदला (Cash Compensation) देण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. पुढील ६ ते ७ महिन्यांत या प्रकल्पाची सर्व प्राथमिक प्रक्रिया पूर्ण केली जाणार आहे.
रिंगरोड प्रकल्पाचे ५ मुख्य टप्पे:
- सोळू इंटरचेंज ते वडगाव शिंदे व लोहगाव ते वाघोली (१२.२६ किमी)
- वाघोली ते कदमवाक वस्ती (९.३६ किमी)
- कदमवाक वस्ती ते जांभूळवाडी (२१.४८ किमी)
- जांभूळवाडी ते भूगाव (१४.२१ किमी)
- भूगाव ते परंदवाडी (२५.८० किमी)
नागरी विकास आणि पायाभूत सुविधांच्या दर्जाबाबत राज्य सरकार सर्वत्र कडक पावले उचलत आहे. जसे की, अलीकडेच नागपुरात पायाभूत सुविधांची तपासणी होईपर्यंत फ्लॅट्सची नोंदणी स्थगित करण्याचे निर्देश देण्यात आले होते, त्याचप्रमाणे पुण्यातही सर्व नियोजित प्रकल्पांची गुणवत्ता आणि पारदर्शकता राखण्यावर भर दिला जात आहे.
३. पाताळलोक प्रकल्प: पुण्यात तयार होणार ३ भुयारी मार्ग (Tunnels)
पुणे शहरातील महत्त्वाच्या मार्गांवरील ट्रॅफिक कमी करण्यासाठी भूमिगत बोगद्यांचे जाळे तयार करण्याची योजना आखण्यात आली आहे. यासाठी तज्ज्ञ संस्थांच्या मदतीने सर्वंकष सर्वेक्षण करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
प्रस्तावित ३ बोगदे:
- भोसरी ते उंड्री – नवीन विमानतळ: ३६ किमी (ज्यामध्ये १० किमी उन्नत मार्ग असेल).
- रामनदी – भूगाव ते राजाराम पूल: ८ किमी लांबीचा मार्ग.
- तळजाई टेकडी ते पद्मावती – हिंगणे: १.६५ किमी लांबीचा मार्ग.
शासकीय जमिनी हस्तांतरणासाठी ‘एकत्रित शासन निर्णय’
या तिन्ही प्रकल्पांच्या जलद अंमलबजावणीसाठी महापालिका व PMRDA ला आवश्यक असलेल्या शासकीय जमिनींचे तातडीने हस्तांतरण करण्यासाठी एकच एकत्रित शासन निर्णय (GR) काढण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. याशिवाय, टाऊन प्लॅनिंग स्कीम्स (TPS) बाबत सुधारित प्रस्ताव सादर करण्यास सांगितले आहे.
जमिनीशी संबंधित निर्णय जलद गतीने तडीस नेण्यासाठी सरकार कटिबद्ध आहे, ज्याप्रमाणे नैना क्षेत्रातील नगर रचना योजनांच्या त्रुटी दूर करून ग्रामस्थांना त्वरित मालमत्ता पत्रक वाटप करण्याबाबत निर्देश देण्यात आले आहेत, त्याच धर्तीवर पुण्याच्या पायाभूत प्रकल्पांतील जमिनीचे अडथळेही दूर केले जात आहेत.
निष्कर्ष: HCMTR, रिंगरोड आणि भुयारी बोगद्यांचे हे तीन प्रकल्प पूर्ण झाल्यास पुण्याच्या वाहतूक रचनेचा कायापालट होणार असून, नागरिकांना वाहतूक कोंडीपासून मोठा दिलासा मिळणार आहे.