सिंधुदुर्ग: ग्रामीण भागात जलसंधारणाची चळवळ केवळ प्रशासकीय पातळीवर मर्यादित न राहता त्यात लोकसहभाग असणे अत्यंत गरजेचे आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात लोकसहभागातून आकारास येत असलेल्या ‘वनराई बंधारा’ निर्मितीच्या उपक्रमातून राज्यातील इतर जिल्ह्यांनाही मोठी प्रेरणा मिळेल, असा ठाम विश्वास शालेय शिक्षण मंत्री दादाजी भुसे यांनी व्यक्त केला आहे. पाट (जि. सिंधुदुर्ग) येथील एस. के. पाटील शिक्षण प्रसारक मंडळाच्या विद्यार्थ्यांसोबत मंत्री महोदयांनी स्वतः प्रत्यक्ष वनराई बंधारा उभारणीच्या कामात श्रमदान करत पर्यावरण व पाणी संवर्धनाचा प्रभावी संदेश दिला.
विद्यार्थी व प्रशासकीय अधिकाऱ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग
‘चला शाळेत जाऊया’ या विशेष अभियानांतर्गत मंत्री दादाजी भुसे यांनी पाट येथील शाळेला सदिच्छा भेट दिली. या भेटीदरम्यान त्यांनी विद्यार्थ्यांशी मनमोकळा संवाद साधला आणि वनराई बंधारा उभारणीच्या प्रत्यक्ष कामाची पाहणी केली. केवळ पाहणी न करता त्यांनी स्वतः श्रमदानात भाग घेतला. यावेळी जिल्हाधिकारी तृप्ती धोडमिसे, जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. अपूर्वा बासूर, जिल्हा परिषद उपाध्यक्ष दादा साईल, तहसीलदार सचिन पाटील यांच्यासह स्थानिक अधिकारी, शिक्षक, विद्यार्थी आणि ग्रामस्थांनीही मोठ्या उत्साहाने श्रमदान केले.
पाणी टंचाईवर मात करण्यासाठी स्थानिक पातळीवर अशा बंधाऱ्यांची निर्मिती अत्यंत महत्त्वाची ठरते. राज्यात दुष्काळी परिस्थिती आणि जल व्यवस्थापनावर सातत्याने लक्ष दिले जात असून, नुकतीच महाराष्ट्रातील दुष्काळ व पीक नुकसानीची पाहणी करण्यासाठी केंद्रीय पथक दाखल झाले होते. या पार्श्वभूमीवर अशा प्रकारच्या स्थानिक जलसंधारण मोहिमा शेतीसाठी अत्यंत उपयुक्त सिद्ध होत आहेत.
शिक्षणासोबतच पर्यावरण व जलसाक्षरतेचे धडे
मंत्री दादाजी भुसे यांनी यावेळी स्पष्ट केले की, शालेय शिक्षण केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरते मर्यादित राहू नये. विद्यार्थ्यांना सामाजिक जबाबदारी, पर्यावरण रक्षण आणि जलसंवर्धनाचे प्रत्यक्ष अनुभव मिळणे काळाची गरज आहे.
- प्रत्यक्ष अनुभव: अशा श्रमदानातून विद्यार्थ्यांना पाण्याचे मोल समजते आणि श्रमसंस्कृतीची सवय लागते.
- सामाजिक संदेश: विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमांतून मिळालेला जलसंवर्धनाचा संदेश आपल्या कुटुंबीयांपर्यंत आणि संपूर्ण गावापर्यंत पोहोचवावा.
- शाश्वत शेती: बंधाऱ्यामुळे भूजल पातळीत वाढ होऊन लगतच्या भातशेतीला आणि बागायतीला मोठा फायदा मिळतो.
ज्याप्रमाणे नीती आयोगाच्या डेल्टा रँकिंगमध्ये गडचिरोली देशात अव्वल ठरत कृषी व जलसंधारणात पहिला क्रमांक पटकावला आहे, त्याच धर्तीवर सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातही लोकसहभागातून जलक्रांती घडवून आणण्याचे प्रयत्न कौतुकास्पद ठरत आहेत.
‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ मोहिमेला बळ
बंधाऱ्याच्या उभारणीनंतर मंत्री भुसे यांनी बंधाऱ्यालगत असणाऱ्या भातशेतीची पाहणी केली आणि शेतकऱ्यांशी चर्चा केली. ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा आणि नैसर्गिक जलस्रोतांचे जतन करा’ ही लोकचळवळ विद्यार्थ्यांच्या सहभागाने अधिक प्रभावीपणे समाजाच्या तळागाळापर्यंत पोहोचू शकते, असे सांगत त्यांनी जिल्ह्यातील या उपक्रमांचे विशेष कौतुक केले. भविष्यात अशा उपक्रमांना अधिक गती देण्याचे आवाहनही त्यांनी स्थानिक प्रशासनाला केले.