खरीप हंगामातील दुष्काळी परिस्थिती आणि शेतकऱ्यांच्या पिकांच्या झालेल्या नुकसानीचा थेट आढावा घेण्यासाठी केंद्र सरकारचे आंतरमंत्रालयीन केंद्रीय पथक (Inter-Ministerial Central Team) महाराष्ट्राच्या दौऱ्यावर आले आहे. ८ ते ११ ऑक्टोबर दरम्यान हे पथक राज्यातील दुष्काळग्रस्त आणि टंचाईग्रस्त भागांना प्रत्यक्ष भेटी देऊन सद्यस्थितीची पाहणी करणार आहे. याबाबत केंद्रीय कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाने अधिकृत आदेश जारी केले आहेत.
दुष्काळी परिस्थितीचे वस्तुनिष्ठ मूल्यांकन होणार
राज्यातील अनेक भागांत यंदा पावसाच्या खंडामुळे खरीप पिकांचे प्रचंड नुकसान झाले आहे. पिण्याच्या पाण्याची टंचाई आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. या पार्श्वभूमीवर, केंद्रीय पथकातील अधिकारी थेट शेताच्या बांधावर जाऊन पिकांची स्थिती, भूगर्भातील पाण्याची पातळी आणि पाणीटंचाईची तीव्रता तपासणार आहेत. या प्रत्यक्ष पाहणी अहवालानंतरच केंद्राकडून राज्याला आपत्ती व्यवस्थापन निधीअंतर्गत (NDRF) आर्थिक मदत मिळण्याचा मार्ग सुकर होणार आहे.
यापूर्वीही राज्य शासनाने केंद्र सरकारकडे पाठपुरावा केला होता; महाराष्ट्रातील दुष्काळ निवारणासाठी केंद्राकडे विशेष मदतीची मागणी लावून धरण्यात आली होती, ज्यामुळे ही पाहणी अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे.
११ सदस्यांचे पथक आणि ३ स्वतंत्र गट
राज्यातील विस्तीर्ण दुष्काळग्रस्त भागाची वेळेत पाहणी व्हावी, यासाठी ११ सदस्यांचे आंतरमंत्रालयीन केंद्रीय पथक नियुक्त करण्यात आले आहे. या पथकाचे नेतृत्व कृषी व शेतकरी कल्याण विभागाचे संयुक्त सचिव (पीक विमा) मुक्तानंद अग्रवाल करत आहेत. पथकामध्ये केंद्रीय कृषी, जलसंपदा, ग्रामीण विकास, पाणीपुरवठा, अन्न व नागरी वितरण, पशुसंवर्धन, अर्थ मंत्रालय आणि नीती आयोगातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा समावेश आहे.
विशेष म्हणजे पशुधनाच्या संरक्षणासाठी आणि दुष्काळात चारा छावण्यांच्या नियोजनासाठीही या दौऱ्यात आढावा घेतला जाईल. ग्रामीण भागात दुग्धव्यवसाय व पशुपालनाला बळ देण्यासाठी शासन विविध उपक्रम राबवत असून, शेतकरी बांधव मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना यांसारख्या योजनांचा लाभ घेऊन आपले उत्पन्न टिकवून ठेवू शकतात.
जिल्हानिहाय तीन पथकांचे नियोजन पुढीलप्रमाणे:
- पथक १ (पश्चिम महाराष्ट्र): अहिल्यानगर (अहमदनगर), सोलापूर आणि पुणे जिल्ह्यांतील टंचाईग्रस्त तालुक्यांची पाहणी करणार.
- पथक २ (मराठवाडा): छत्रपती संभाजीनगर, जालना आणि बीड या दुष्काळग्रस्त जिल्ह्यांचा प्रत्यक्ष दौरा करणार.
- पथक ३ (विदर्भ व लगतचा परिसर): नागपूर, यवतमाळ आणि लगतच्या पाणीटंचाईग्रस्त भागांना भेट देऊन नुकसानीचा आढावा घेणार.
शेतकऱ्यांना तातडीच्या मदतीची प्रतीक्षा
केंद्र आणि राज्य प्रशासकीय यंत्रणा यांच्यात योग्य समन्वय साधून जिल्हानिहाय सूक्ष्म नियोजन करण्यात आले आहे. स्थानिक महसूल आणि कृषी विभागाचे अधिकारी केंद्रीय पथकाला नुकसानीचे सांख्यिकी पुरावे सादर करतील. पाहणी पूर्ण झाल्यानंतर हे पथक आपला अहवाल केंद्र शासनाला सादर करेल. त्यामुळे दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी केंद्र व राज्य शासनाकडून तातडीने नुकसानभरपाई आणि आर्थिक साहाय्य कधी जाहीर होते, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे.