मुंबई: महाराष्ट्र राज्याला १ ट्रिलियन डॉलरची अर्थव्यवस्था बनवण्याच्या संकल्पाला आता पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत विकासाची जोड मिळत आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली राज्याच्या हरित अर्थव्यवस्थेला (Green Economy) गती देण्यासाठी व्यापक पावले उचलण्यात येत आहेत. नुकत्याच पार पडलेल्या ‘इंडिया स्टेट क्लायमेट इन्व्हेस्टमेंट फोरम २०२६’ मध्ये राज्यातील स्वच्छ ऊर्जा, शाश्वत शेती, हरित वाहतूक आणि कार्बन रिमूव्हल यांसारख्या भविष्यवेधी क्षेत्रांसाठी कोट्यवधी रुपयांच्या गुंतवणुकीचे करार करण्यात आले आहेत.
या ऐतिहासिक उपक्रमांमुळे महाराष्ट्रात हरित पायाभूत सुविधांची निर्मिती तर होईलच, शिवाय लाखो तरुणांसाठी रोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होणार आहेत. राज्य शासन जसे विविध क्षेत्रांच्या सक्षमीकरणासाठी प्रयत्नशील आहे—उदा. गावपातळीवर योजना पोहोचवण्यासाठी आदिवासी विकास विभागाचे ‘सेवा संकल्प अभियान’ राबवले जात आहे आणि पर्यावरणपूरक पर्यटनाला गती देण्यासाठी महाराष्ट्रात पर्यटनाला नवी दिशा दिली जात आहे—त्याचप्रमाणे आता हरित औद्योगिक क्रांतीवरही भर दिला जात आहे.
शेतकऱ्यांसाठी १०० सौर सूक्ष्म शीतगृहांची उभारणी
शेतकऱ्यांच्या शेतमालाला योग्य भाव मिळावा आणि काढणीनंतर होणारे फळे व भाजीपाल्याचे नुकसान टाळता यावे यासाठी महाप्रीत (Mahapreet) आणि सुगम-सीएसएस (Sugam-CSS) यांच्या संयुक्त विद्यमाने राज्यातील प्रमुख फळ-भाजीपाला उत्पादन केंद्रांमध्ये (क्लस्टर्स) १०० सौरऊर्जेवर चालणारी सूक्ष्म शीतगृहे (Micro Cold Storage) उभारली जाणार आहेत.
याशिवाय, ‘आयकार्ट’ आणि ‘आयकार्ट राईज फाउंडेशन’च्या सहकार्याने १० हून अधिक भागांतील शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO) व शेतकरी गटांनी उभारलेल्या ५० सूक्ष्म शीतगृहांना थेट बाजारपेठेशी जोडले जाणार आहे. यामुळे शेतमालाची नासाडी टळणार असून शेतकऱ्यांच्या नफ्यात थेट वाढ होणार आहे.
कृषी फीडर सोलरायझेशन आणि स्वच्छ ऊर्जेत मोठी गुंतवणूक
राज्यातील शेतकऱ्यांना दिवसा हक्काची वीज देण्यासाठी महावितरणच्या कृषी फीडर सोलरायझेशन प्रकल्पांना वेग दिला जात आहे. या शिखर परिषदेमध्ये कृषी सौर ऊर्जा आणि विकेंद्रित सौर प्रकल्पांसाठी सुमारे ५० दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सची गुंतवणूक आकर्षित झाली आहे. या प्रकल्पांची अंमलबजावणी तातडीने सुरू करण्यात आली आहे.
हरित वाहतूक आणि ई-वाहनांना गती
शहरी भागातील प्रदूषण कमी करण्यासाठी मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतुकीचे विद्युतीकरण (Electrification) केले जाणार आहे. यासाठी ‘cKers Finance’ या हरित वित्तपुरवठा संस्थेने १ अब्ज रुपयांचे भांडवल देण्याची तयारी दर्शवली आहे. यातून व्यावसायिक इलेक्ट्रिक थ्री-व्हीलर आणि फोर-व्हीलर वाहनांसाठी सुलभ कर्जपुरवठा उपलब्ध होईल.
विदर्भात १८ बायोमास प्रकल्प आणि मायक्रोसॉफ्टशी करार
कार्बन उत्सर्जन कमी करण्याच्या दिशेने ‘वराह’ (Varaha) कंपनीने विदर्भात मोठी गुंतवणूक जाहीर केली आहे:
- सुरुवातीला १०० कोटी रुपये आणि पुढील ३ वर्षांत तब्बल १,००० कोटी रुपयांपर्यंत गुंतवणूक वाढवली जाईल.
- विदर्भात १८ बायोमास गॅसिफिकेशन प्रकल्प उभारण्यात येणार आहेत.
- पुढील १५ वर्षांत या प्रकल्पांद्वारे २० लाख टनांहून अधिक कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतला जाईल.
- या प्रकल्पातून निर्माण होणाऱ्या ‘बायोचार कार्बन रिमूव्हल क्रेडिट’पैकी १ लाख टनांहून अधिक क्रेडिट खरेदी करण्यासाठी जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील आघाडीच्या मायक्रोसॉफ्ट (Microsoft) कंपनीसोबत करार करण्यात आला आहे.
शाश्वत विमान इंधन (SAF) आणि एमएसएमईसाठी सौर ऊर्जा
महाराष्ट्राला शाश्वत विमान इंधन (Sustainable Aviation Fuel – SAF) उत्पादनाचे जागतिक केंद्र बनवण्यासाठी सीकिनेटिक्स आणि स्मार्ट फ्रेट सेंटरच्या माध्यमातून ‘महाराष्ट्र एसएएफ आघाडी’ स्थापन केली जात आहे. तसेच, सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांसाठी (MSME) छतावरील सौर ऊर्जा (Rooftop Solar) आणि ऊर्जा कार्यक्षमतेसाठी महाप्रीतसोबत १०० कोटी रुपयांच्या प्रारंभिक निधीची घोषणा करण्यात आली आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केलेल्या विश्वासानुसार, या सर्व महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांमुळे महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत विकासाच्या दिशेने वेगाने वाटचाल करेल.