धुळे: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे जग वेगाने बदलत असले, तरी केवळ माहिती मिळवणे म्हणजे ज्ञान नव्हे. एका क्लिकवर जगभरातील माहिती उपलब्ध होत असताना माणसाने वाचन, मनन, चिंतन आणि स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता टिकवून ठेवली पाहिजे. नव्या पिढीत वाचनसंस्कृती रुजवणे अत्यंत आवश्यक असून धुळे जिल्ह्याचा समृद्ध साहित्यिक आणि सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठी शासन सर्वतोपरी पाठबळ देईल, अशी ग्वाही राज्याचे पणन व राजशिष्टाचार मंत्री तथा धुळे जिल्ह्याचे पालकमंत्री जयकुमार रावल यांनी दिली.
धुळे येथे आयोजित सहाव्या जिल्हा मराठी साहित्य संमेलन व अहिराणी साहित्य संमेलनाच्या उद्घाटनप्रसंगी ते बोलत होते. महाराष्ट्र शासनाचा मराठी भाषा विभाग, महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ यांच्या अनुदानातून तसेच अहिराणी साहित्य परिषद व साहित्य भारती यांच्या वतीने प्राचार्य सदाशिवराव माळी साहित्य नगरीत या संमेलनाचे आयोजन करण्यात आले होते.
माहितीचे ज्ञानात रूपांतर करण्यासाठी वाचन आवश्यक
पालकमंत्री रावल म्हणाले की, साहित्य हे समाजाचे प्रतिबिंब असते. माणसाच्या संवेदनशीलता आणि विचारांना दिशा देण्याचे कार्य साहित्य करते. सध्या डिजिटल युगात तरुण पिढी मोबाईल आणि संगणकात व्यस्त असल्याने पुस्तकांशी असणारा संपर्क कमी होत आहे. तंत्रज्ञान आणि डिजिटल क्रांतीच्या युगात जसे मुंबई व महाराष्ट्राच्या विकासाला नवी गती मिळत आहे, तसेच तरुणांच्या बौद्धिक विकासासाठी वाचनसंस्कृतीची जपणूक आवश्यक आहे. वाचन आणि प्रत्यक्ष लेखन केल्याने स्मरणशक्ती वाढते आणि विचारांमध्ये सखोलता येते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
विद्यार्थी आणि तरुणांच्या सर्वांगीण विकासासाठी शासनाकडून अनेक उपक्रम सुरू आहेत, ज्याप्रमाणे प्रशासकीय पारदर्शकतेसाठी क्रीडा आरक्षणासाठी ‘क्रीडा ई-प्रमाण’ प्रणाली कार्यान्वित करण्यात आली आहे, त्याचप्रमाणे शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रंथालयांनी पुढाकार घेऊन विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची गोडी निर्माण करावी, असे आवाहनही त्यांनी केले.
अहिराणी ही खान्देशची सांस्कृतिक ओळख
आपल्या भाषणात अहिराणी भाषेचे महत्त्व अधोरेखित करताना पालकमंत्री म्हणाले की, “अहिराणी ही केवळ संवादाची भाषा नसून ती खान्देशची अस्मिता आणि संस्कृती आहे. आपण मराठी, इंग्रजी आणि इतर भाषा शिकल्याच पाहिजेत, परंतु मातृभाषेचा न्यूनगंड बाळगू नये. घरात अहिराणी बोलणे कमी झाले तर पुढील पिढ्या या समृद्ध भाषेपासून वंचित राहतील. भाषेचा लोप झाल्यास लोकसंस्कृतीही संपुष्टात येण्याचा धोका असतो.”
साहित्य संमेलनासाठी दरवर्षी अतिरिक्त ५ लाख रुपयांची घोषणा
साहित्य आणि भाषेच्या संवर्धनासाठी पालकमंत्र्यांनी महत्त्वपूर्ण आर्थिक घोषणा केल्या:
- जिल्हास्तरीय साहित्य संमेलनासाठी शासनाकडून मिळणाऱ्या अनुदानात वाढ करून ते ५ लाख रुपये करण्यात आले आहे.
- जिल्हा नियोजन समितीच्या (DPC) माध्यमातून साहित्य संमेलनासाठी दरवर्षी अतिरिक्त ५ लाख रुपये उपलब्ध करून दिले जातील.
- अहिराणी भाषेतील दर्जेदार पुस्तकांच्या छपाईसाठी स्वतंत्र २.५ लाख रुपयांचा निधी दिला जाईल.
- धुळे शहरात अहिराणी भाषा आणि साहित्य संवर्धनासाठी ग्रंथालय, अभ्यासिका आणि सभागृह असलेल्या स्वतंत्र ‘अहिराणी केंद्रा’ची उभारणी करण्यात येईल.
उत्तर महाराष्ट्रात विकासाची विविध कामे सुरू असून सिंहस्थ कुंभमेळा विकासकामांमुळे नाशिक-त्र्यंबकेश्वरचा चेहरामोहरा बदलत आहे, त्याच धर्तीवर धुळे आणि खान्देश पट्ट्यात भाषिक व ऐतिहासिक वारसा जपण्यासाठी संस्थांना संपूर्ण सहकार्य केले जाईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
भाषा आणि शेतीचा मानवी संस्कृतीशी अतूट संबंध – संमेलनाध्यक्ष प्रा. एल. जी. सोनवणे
संमेलनाध्यक्ष प्रा. एल. जी. सोनवणे यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात शेती आणि भाषेच्या शोधाचे महत्त्व विशद केले. शेतीमुळे माणसाला स्थैर्य मिळाले आणि भाषेमुळे विचारांचे आदानप्रदान शक्य झाले. साहित्य, कला, शेती आणि लोकसंस्कृती एकमेकांशी घट्ट जोडलेली आहेत. अनेक संकटे आणि स्थित्यंतरे आली तरी अहिराणी भाषा ही लोकजीवनातून टिकून राहिली आहे, त्यामुळे या भाषेचे संवर्धन ही प्रत्येकाची जबाबदारी असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
ज्येष्ठ साहित्यिकांचा जीवनगौरव पुरस्काराने सन्मान
कार्यक्रमादरम्यान ‘साहित्यिकांचे गाव’ या विशेष प्रदर्शनाचे उद्घाटन मान्यवरांच्या हस्ते झाले. याप्रसंगी संमेलनाची स्मरणिका तसेच ‘अक्षयगंध’ आणि ‘पायजा’ या ग्रंथांचे प्रकाशन करण्यात आले. साहित्य क्षेत्रातील प्रदीर्घ योगदानाबद्दल ज्येष्ठ साहित्यिक प्राचार्य डॉ. क. उ. संघवी आणि कवी प्र. अ. पुराणिक यांना मान्यवरांच्या हस्ते जीवनगौरव पुरस्कार प्रदान करून गौरविण्यात आले.
या सोहळ्यास महापौर मायादेवी परदेशी, स्वागताध्यक्ष तथा आमदार अनुप अग्रवाल, माजी मंत्री डॉ. सुभाष भामरे, माजी आमदार डॉ. शरद पाटील, कवी प्रकाश होळकर यांच्यासह धुळे व खान्देश परिसरातील साहित्यिक, विचारवंत आणि नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.