मुंबई: सध्याच्या डिजिटल युगात सायबर गुन्ह्यांचे प्रमाण झपाट्याने वाढत आहे. या पार्श्वभूमीवर, माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाद्वारे निर्मित ‘जय महाराष्ट्र’ या विशेष कार्यक्रमात महाराष्ट्र राज्य सायबर विभागाचे पोलिस उपमहानिरीक्षक (DIG) संजय शिंत्रे यांची अत्यंत महत्त्वपूर्ण विशेष मुलाखत प्रसारित होणार आहे. या मुलाखतीत वाढते सायबर गुन्हे, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) तंत्रज्ञानामुळे निर्माण झालेली नवी आव्हाने, ऑनलाईन आर्थिक फसवणूक आणि सुरक्षिततेसाठी घ्यावयाची काळजी यावर सविस्तर मार्गदर्शन करण्यात आले आहे.
मुलाखतीचे थेट प्रक्षेपण कधी आणि कुठे?
‘जय महाराष्ट्र’ कार्यक्रमातील ही विशेष मुलाखत दोन भागांत प्रसारित केली जाणार आहे:
- पहिला भाग: मंगळवार, दिनांक २६ मे २०२६ रोजी रात्री ८:०० वाजता.
- दुसरा भाग: मंगळवार, दिनांक २ जून २०२६ रोजी रात्री ८:०० वाजता.
या मुलाखतीचे थेट प्रक्षेपण दूरदर्शनच्या सह्याद्री वाहिनीवर होणार आहे. याशिवाय, माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या अधिकृत सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवरही (X, Facebook, YouTube) हा कार्यक्रम प्रेक्षकांसाठी उपलब्ध असेल. या कार्यक्रमाचे अभ्यासपूर्ण सूत्रसंचालन सुचेता गरुडे यांनी केले आहे.
डिजिटल युगातील नवी आव्हाने आणि AI चा धोका
पोलिस उपमहानिरीक्षक संजय शिंत्रे यांनी या मुलाखतीत स्पष्ट केले की, जसजसे तंत्रज्ञान प्रगत होत आहे, तसतसे सायबर गुन्ह्यांचे स्वरूप देखील अतिशय गुंतागुंतीचे आणि तांत्रिक झाले आहे. आजच्या काळात खालील प्रकारच्या फसवणुकीचे प्रमाण वाढले आहे:
- डिजिटल अरेस्ट (Digital Arrest): कायद्याची भीती दाखवून ऑनलाईन माध्यमातून केली जाणारी फसवणूक.
- डीपफेक आणि व्हॉईस क्लोनिंग (Deepfake & Voice Cloning): AI च्या मदतीने बनावट आवाज आणि व्हिडिओ तयार करून नागरिकांना जाळ्यात ओढणे.
- फिशिंग आणि बनावट कॉल्स: बँक अधिकारी किंवा शासकीय प्रतिनिधी बनून वैयक्तिक माहिती गोळा करणे.
वाढत्या तंत्रज्ञानामुळे डिजिटल सुरक्षा मजबूत करणे अत्यंत आवश्यक झाले आहे. या संदर्भात, राज्य शासन देखील पायाभूत सुविधा बळकट करत असून, महाराष्ट्र बनणार देशातील सर्वात मोठे ‘डेटा सेंटर हब’ या दिशेने वेगाने पावले टाकत आहे, ज्यामुळे डिजिटल डेटा सुरक्षा अधिक मजबूत होईल.
महिला आणि ज्येष्ठ नागरिकांच्या सुरक्षेला प्राधान्य
सायबर गुन्हेगार हे अनेकदा महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि अल्पवयीन मुलांना लक्ष्य करत असल्याचे संजय शिंत्रे यांनी सांगितले. वैयक्तिक माहितीची चोरी (Identity Theft), सोशल मीडियावरील फसवणूक आणि गोपनीय माहिती लीक होण्याच्या धोक्यांवर त्यांनी चिंता व्यक्त केली आहे. नागरिकांनी आपली वैयक्तिक व आर्थिक माहिती अनोळखी व्यक्तींसोबत शेअर करू नये, असे आवाहन त्यांनी केले.
तसेच, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून गुन्हेगारीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि सुरक्षेसाठी राज्यात विविध उपाययोजना केल्या जात आहेत. याच धर्तीवर, आपत्ती व्यवस्थापनासाठी महाराष्ट्रात उभारणार AI आधारित ‘कमांड अँड कंट्रोल सिस्टीम’ हा प्रकल्प देखील सुरक्षेच्या दृष्टीने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल ठरणार आहे.
सायबर गुन्ह्यांची तक्रार कुठे आणि कशी करावी?
मुलाखतीदरम्यान संजय शिंत्रे यांनी नागरिकांना सायबर फसवणूक झाल्यास त्वरित तक्रार करण्याचे आवाहन केले आहे. यासाठी राज्य आणि केंद्र सरकारकडून राबवल्या जाणाऱ्या विविध उपाययोजनांची माहिती त्यांनी दिली:
- सायबर फसवणूक झाल्यास त्वरित 1930 या राष्ट्रीय सायबर सुरक्षा हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधावा.
- नागरिक थेट cybercrime.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर जाऊन आपली तक्रार नोंदवू शकतात.
- तक्रार करताना आवश्यक ते पुरावे जसे की स्क्रीनशॉट, बँक ट्रान्झॅक्शन आयडी जपून ठेवावेत.
सायबर सुरक्षेबाबत अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी आणि स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी दूरदर्शन सह्याद्री वाहिनीवरील ही विशेष मुलाखत नक्की पहा.