नागपूर: भारत हा जगातील सर्वाधिक तरुण लोकसंख्या असलेला देश म्हणून ओळखला जातो आणि देशाची ही युवा पिढीच भारताची खरी शक्ती आहे. या तरुणाईने आपल्या प्रगल्भ बौद्धिक क्षमतेला आणि समृद्ध सांस्कृतिक वारशाला उच्च नीतिमूल्यांची जोड दिली, तर वर्ष २०४७ पर्यंत ‘विकसित भारत’ घडवण्यात त्यांचा वाटा अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरेल, असा ठाम विश्वास राज्याचे माहिती तंत्रज्ञान व सांस्कृतिक कार्य मंत्री ॲड. आशिष शेलार यांनी व्यक्त केला.
भारतीय प्रबंध संस्थान (IIM नागपूर) येथे आयोजित दोन दिवसीय ‘मीडिया कॉन्क्लेव्ह २०२६’ च्या समारोप सत्रात ते प्रमुख पाहुणे म्हणून बोलत होते. या परिषदेत विविध सत्रांमधील अभ्यासपूर्ण चर्चांचा आढावा घेत मंत्री शेलार यांनी या भव्य आयोजनाचा विचारप्रवर्तक समारोप केला.
तंत्रज्ञान आणि नीतिमूल्यांचा सुवर्णमध्य आवश्यक
आपल्या भाषणात मंत्री आशिष शेलार म्हणाले की, आज संपूर्ण विश्व भारताकडे नवऊर्जा, अफाट प्रतिभा आणि वेगवान विकासाचे केंद्र म्हणून पाहत आहे. अशा परिस्थितीत देशातील तरुणांनी कोणत्याही तात्कालिक आमिषाला बळी न पडता चिकित्सक, सजग आणि नीतिमूल्यांशी बांधील राहणे काळाची गरज आहे.
जगात सर्वोत्तम ठरण्याची क्षमता आजच्या भारतामध्ये नक्कीच आहे; मात्र या क्षमतेला योग्य दिशा मिळणे गरजेचे आहे. त्यासाठी संस्कृती, माध्यमे, नेतृत्व आणि प्रगत तंत्रज्ञान या चतुःसूत्रीचे योग्य आचरण करणे आवश्यक आहे, असेही ते म्हणाले. राज्य शासनही तरुणांच्या सर्वांगीण विकासासाठी आणि शिक्षण क्षेत्रात पारदर्शकता आणण्यासाठी सतत प्रयत्नशील आहे. स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी MPSC च्या कार्यपद्धतीत मोठे रचनात्मक बदल करून प्रक्रिया गतिमान करण्यात आली आहे, तसेच शिक्षण व्यवस्थेत शिस्त आणण्यासाठी खासगी कोचिंग क्लासेस नियमन कायद्याचा मसुदा तयार करण्यासारखी ठोस पावले उचलली जात आहेत.
तरुणांसाठी जबाबदार संवादाची ‘चार सूत्रे’
‘मीडिया, लीडरशिप अँड द न्यू वर्ल्ड ऑर्डर’ ही या परिषदेची संकल्पना अत्यंत समर्पक असल्याचे सांगत मंत्री शेलार यांनी उपस्थित तरुण विद्यार्थ्यांना जबाबदार संवादाची चार महत्त्वाची सूत्रे दिली:
- परस्पर समज निर्माण करणे: संवाद हा केवळ इतरांचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी नसून परस्परांमध्ये सलोखा व समज निर्माण करण्यासाठी असावा.
- सखोल अभ्यास: कोणत्याही विषयावर व्यक्त होण्यापूर्वी त्या विषयाची वस्तुस्थिती नीट समजून घेतली पाहिजे.
- सत्यता पडताळणी: समाजमाध्यमांवर कोणतीही माहिती प्रसारित करण्यापूर्वी तिची सत्यता आणि विश्वासार्हता तपासा.
- मानवी मूल्यांचा आदर: कोणत्याही तंत्रज्ञानाचा वापर करताना त्यामागील मानवकल्याणाचा मूळ हेतू लक्षात ठेवला पाहिजे.
तंत्रज्ञान कितीही आधुनिक आणि प्रगत झाले तरी त्याचा मूळ केंद्रबिंदू हा सामाजिक हित आणि मानवकल्याण हाच असला पाहिजे, यावर त्यांनी भर दिला.
जागतिक स्तरावर भारताची प्रतिमा उंचावणारी युवा पिढी
या परिषदेत ‘बियाँड बॉर्डर्स: हाऊ इंडिया कम्युनिकेट्स विथ द वर्ल्ड’ या विषयावर बीजभाषण करताना प्रवासी भारतीय सन्मान पुरस्कारप्राप्त उद्योजक अमित वाईकर यांनी सांगितले की, आजची भारतीय तरुणाई ही देशाची आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील सर्वांत प्रभावी राजदूत आहे. भारताची ओळख केवळ कला, संगीत व संस्कृतीपुरती मर्यादित नसून निःस्वार्थ सेवाभाव आणि त्यातून निर्माण होणारा विश्वास हीच भारताची खरी जागतिक शक्ती असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
आयआयएम नागपूरचे संचालक डॉ. भीमराया मेत्री यांनी संस्थेच्या लोकाभिमुख प्रकल्पांची आणि विविध शासकीय संस्थांसोबत झालेल्या सामंजस्य करारांची माहिती दिली. संस्थेमार्फत केवळ कुशल मनुष्यबळच तयार केले जात नसून देशाच्या आणि महाराष्ट्राच्या विकासात मोलाचे योगदान दिले जात असल्याचे त्यांनी नमूद केले. या दोन दिवसीय परिषदेत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), माध्यम नीतिमूल्ये, सार्वजनिक संवाद, आणि जागतिक नेतृत्व या विषयांवर सखोल मंथन करण्यात आले.