महाराष्ट्र शासनाच्या विविध कल्याणकारी योजना आणि महसूल विषयक सेवा थेट सर्वसामान्यांच्या दारापर्यंत पोहोचवण्यासाठी राज्यभरात १७ सप्टेंबरपासून ‘सेवा संकल्प अभियान’ अत्यंत प्रभावीपणे राबवले जात आहे. केंद्र व राज्य शासनाच्या जनकल्याणकारी योजनांचा लाभ पात्र घटकांपर्यंत पोहोचवणे, जनतेचा प्रशासनातील सहभाग वाढवणे आणि शासकीय कामकाज गतिमान करणे हा या अभियानाचा मुख्य उद्देश आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या सार्वजनिक सेवेतील प्रदीर्घ प्रवासाच्या निमित्ताने ‘सेवा परमो धर्मः’ या तत्त्वावर आधारित हे अभियान १७ सप्टेंबर ते १७ ऑक्टोबर या एका महिन्याच्या कालावधीत संपूर्ण महाराष्ट्रात राबविण्यात येत आहे. प्रशासन आणि नागरिक यांच्यातील अंतर कमी करून ग्रामीण व शहरी भागातील नागरिकांना शासकीय कार्यालयांचे उंबरठे झिजवण्यापासून दिलासा देण्याचा हा अत्यंत स्तुत्य प्रयत्न आहे.
‘सेवा सेतू’ शिबिरे : सर्व शासकीय कामे आता एकाच छताखाली
ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना जमिनीच्या नोंदी अद्ययावत करण्यासाठी किंवा सर्वसामान्य नागरिकांना विविध शासकीय प्रमाणपत्रांसाठी अनेक कार्यालयांत हेलपाटे मारावे लागतात. ही प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी तालुका आणि गाव पातळीवर ‘सेवा सेतू’ शिबिरांचे आयोजन केले जात आहे. यापूर्वीही अशाच प्रकारे राज्यभरात लोकसंवाद अभियानातून विविध कल्याणकारी योजनांचे मार्गदर्शन करून नागरिकांच्या समस्या सोडवण्यावर भर देण्यात आला होता.
या ‘सेवा सेतू’ शिबिरांच्या माध्यमातून खालील प्रमुख सेवा एकाच ठिकाणी उपलब्ध करून दिल्या जात आहेत:
- महसूल विषयक नोंदी: ७/१२ आणि ८-अ नोंदी अद्ययावत करणे, फेरफार प्रकरणांचा तत्काळ निपटारा, शेतपाणंद रस्ते आणि स्वामित्व सनद वाटप.
- आवश्यक प्रमाणपत्रे: जात प्रमाणपत्र, नॉन-क्रिमिलेयर प्रमाणपत्र, दिव्यांग प्रमाणपत्र, ज्येष्ठ नागरिक ओळखपत्र आणि विवाह नोंदणी.
- नागरी सेवा: नवीन शिधापत्रिका वाटप, आधार कार्ड दुरुस्ती, जन्म-मृत्यू दाखले, नळजोडणी व नवीन वीज जोडणी अर्ज.
- इतर सुविधा: महिला बचत गट नोंदणी, वनहक्क दाव्यांचा निपटारा आणि शिकाऊ वाहनचालक परवाना (Learning License).
तसेच, रेशनकार्ड ई-केवायसी आणि मोफत अन्नधान्य वितरणाबाबत नागरिकांमध्ये जागृती निर्माण करण्यासाठी शासनाने शिधापत्रिका व ई-केवायसी जनजागृती उपक्रम मोठ्या प्रमाणावर हाती घेतले आहेत, ज्याचा फायदा या अभियानातही नागरिकांना होत आहे.
‘सेवा माझे योगदान’ : ग्रामीण विकासात जनसहभाग
सेवा संकल्प अभियानात केवळ प्रशासकीय कामे न करता जनसहभागावर विशेष भर देण्यात आला आहे. प्रत्येक गावात आणि प्रभागात ‘सेवा माझे योगदान’ अंतर्गत अनेक समाजोपयोगी उपक्रम राबविले जात आहेत:
- गावातील विहिरी, बारव आणि नदीघाटांची स्वच्छता.
- वृक्षारोपण आणि जलसंधारणाची कामे.
- रक्तदान शिबिरे आणि मोफत आरोग्य तपासणी उपक्रम.
- कचरा व्यवस्थापन व सिंगल युज प्लास्टिकमुक्ती जनजागृती.
यासोबतच आरोग्य क्षेत्रातील महत्त्वाच्या योजना, जसे की आयुष्मान भारत योजनेंतर्गत ५ लाखांपर्यंत मोफत उपचारांची सुविधा, याबद्दलही ग्रामीण भागातील शेवटच्या घटकापर्यंत माहिती पोहोचवली जात आहे.
अंगणवाडी उत्सव आणि बालकांचे पोषण
या अभियानांतर्गत माता व बालकांच्या आरोग्यासाठी ‘अंगणवाडी उत्सव’ विशेषत्वाने साजरा केला जात आहे. अंगणवाडी केंद्रांवर मातांना आमंत्रित करून पोषण आहार, बालसंगोपन आणि आरोग्य योजनांविषयी मार्गदर्शन केले जात आहे. तसेच उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या अंगणवाडी सेविका, मदतनीस आणि आशा स्वयंसेविकांचा गौरव करून त्यांच्या कार्याला प्रोत्साहन दिले जात आहे.
तरुणाई आणि विद्यार्थ्यांच्या कौशल्याला व्यासपीठ
ग्रामीण व शहरी भागातील तरुणांच्या नाविन्यपूर्ण कल्पनांना वाव देण्यासाठी ‘इनोव्हेशन चॅलेंज’ स्पर्धा आयोजित करण्यात येत आहे. शेती, पाणी व्यवस्थापन, आरोग्य, शिक्षण आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्टार्टअप्स व नाविन्यपूर्ण प्रयोगांना या माध्यमातून व्यासपीठ मिळणार आहे. याशिवाय शालेय विद्यार्थ्यांसाठी ‘विकसित भारत’ या विषयावर वक्तृत्व व चित्रकला स्पर्धा आयोजित करून त्यांच्यातील नेतृत्वगुणांना चालना दिली जात आहे.
‘आशीर्वादाचा दिवा’ आणि ‘बदलाची गोष्ट’
शासकीय योजनांचा लाभ घेऊन ज्या कुटुंबांचे जीवनमान उंचावले आहे, अशा लाभार्थ्यांच्या घरी जाऊन प्रशासकीय अधिकाऱ्यांमार्फत ‘आशीर्वादाचा दिवा’ प्रज्वलित केला जात आहे. तसेच या यशस्वी लाभार्थ्यांचे अनुभव ‘बदलाची गोष्ट’ या उपक्रमांतर्गत व्हिडिओ आणि रील्सच्या माध्यमातून लोकांसमोर आणले जात आहेत, ज्यामुळे इतर गरजूंनाही योजनांचा लाभ घेण्यासाठी प्रेरणा मिळेल.
निष्कर्ष
‘सेवा संकल्प अभियान’ ही केवळ प्रशासकीय मोहीम नसून जनसामान्यांच्या जीवनात सकारात्मक परिवर्तन घडवून आणणारा महायज्ञ आहे. माहितीअभावी किंवा कागदपत्रांच्या अडचणींमुळे कोणताही गरजू नागरिक शासकीय लाभापासून वंचित राहू नये, हे या अभियानाचे उद्दिष्ट आहे. त्यामुळे राज्यातील सर्व नागरिकांनी आपल्या तालुक्यातील आणि गावातील ‘सेवा सेतू’ शिबिरांना भेट देऊन शासकीय सेवांचा जास्तीत जास्त लाभ घ्यावा.