प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार २०२६ साठी ऑनलाईन अर्ज सुरू; ५ ते १८ वयोगटातील मुलांसाठी सुवर्णसंधी, पात्रता आणि अर्ज प्रक्रिया जाणून घ्या!

नवी दिल्ली: देशातील प्रतिभावान आणि अत्यंत धाडसी बालकांचा शोध घेऊन त्यांच्या अद्वितीय कर्तृत्वाचा गौरव करण्यासाठी केंद्र सरकार सज्ज झाले आहे. महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने ‘प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार २०२६’ (Pradhan Mantri Rashtriya Bal Puraskar 2026) साठी अधिकृतपणे ऑनलाईन नामांकन प्रक्रिया सुरू केली आहे. पात्र आणि इच्छुक उमेदवारांना ३१ जुलै २०२६ पर्यंत आपले अर्ज सादर करता येणार आहेत.

प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कारासाठी पात्रता काय आहे?

या प्रतिष्ठेच्या राष्ट्रीय पुरस्कारासाठी अर्ज करू इच्छिणाऱ्या बालकांसाठी खालील पात्रता निकष निश्चित करण्यात आले आहेत:

• नागरिकत्व: अर्जदार बालक हा भारतात राहणारा भारतीय नागरिक असणे आवश्यक आहे.
• वयोमर्यादा: ३१ जुलै २०२६ रोजी बालकाचे वय ५ ते १८ वर्षे दरम्यान असावे.
• नामांकन पद्धत: या पुरस्कारासाठी बालक स्वतःचे नामांकन (Self-nomination) करू शकतो किंवा इतर कोणतीही संस्था, पालक अथवा मार्गदर्शक (तृतीय पक्ष) बालकाच्या नावाची शिफारस करू शकतात.

या ६ प्रमुख क्षेत्रांमध्ये दिला जातो पुरस्कार

असाधारण कामगिरी करणाऱ्या बालकांचा खालील सहा प्रमुख प्रवर्गांतर्गत सन्मान केला जातो:

1. शौर्य (Bravery): स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता इतरांचे प्राण वाचवण्यासाठी दाखवलेल्या विलक्षण धैर्याबद्दल.
2. क्रीडा (Sports): राष्ट्रीय किंवा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील क्रीडा स्पर्धांमध्ये उल्लेखनीय यश संपादन करणाऱ्या खेळाडूंसाठी.
3. समाजसेवा (Social Service): समाजकल्याण, पर्यावरण संवर्धन, आणि गरजूंना मदत करण्याच्या कार्यात सक्रीय सहभाग नोंदवणाऱ्या मुलांसाठी.
4. विज्ञान व तंत्रज्ञान (Science & Technology): नवनवीन वैज्ञानिक संशोधन, तांत्रिक नमुने किंवा नवोपक्रम विकसित करणाऱ्या बालकांसाठी.
5. पर्यावरण (Environment): शाश्वत विकास, वृक्षारोपण किंवा पर्यावरण जनजागृती मोहिमेत मोलाचे योगदान देणाऱ्यांसाठी.
6. कला व संस्कृती (Art & Culture): संगीत, नृत्य, अभिनय, चित्रकला, लेखन किंवा इतर कोणत्याही कलाक्षेत्रात विशेष प्राविण्य मिळवलेल्या मुलांसाठी.

दुर्गम व ग्रामीण भागातील मुलांच्या कलागुणांना वाव देणे आणि त्यांच्या कौशल्य विकासाला गती देणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ज्याप्रमाणे देशात आदिवासी समाजाच्या समृद्धीसाठी शिक्षण आणि कौशल्य विकास उपक्रमांवर भर दिला जात आहे, त्याच धर्तीवर या पुरस्काराच्या माध्यमातून तळागाळातील बालकांच्या सुप्त गुणांना राष्ट्रीय व्यासपीठ मिळणार आहे.

अर्ज कसा आणि कुठे करावा? (How to Apply)

पुरस्कारासाठी इच्छुक उमेदवारांनी केंद्र सरकारच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून अर्ज भरणे गरजेचे आहे. ऑनलाईन अर्ज करण्याची पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:

• सर्वप्रथम सरकारच्या अधिकृत संकेतस्थळाला awards.gov.in भेट द्या.
• पोर्टलवर नोंदणी (Registration) करून आपली वैयक्तिक माहिती भरा.
• बालकाने ज्या क्षेत्रात विशेष कामगिरी केली आहे, तो अचूक प्रवर्ग (Category) निवडा.
• बालकाचे अलीकडचे रंगीत छायाचित्र (Photo) आणि कामगिरीशी संबंधित आवश्यक प्रमाणपत्रे व कागदपत्रे अपलोड करा.
• आपल्या कामगिरीची आणि तिचा समाजावर झालेल्या सकारात्मक प्रभावाची सविस्तर माहिती १,००० शब्दांपर्यंत स्पष्ट शब्दांत सादर करणे आवश्यक आहे.

सध्याच्या डिजिटल युगात विद्यार्थ्यांसाठी अशा सुलभ प्रणाली अत्यंत फायदेशीर ठरत आहेत. जसे की नुकताच शैक्षणिक क्षेत्रात DBATU चा मोठा निर्णय झाला, ज्यामुळे लाखो विद्यार्थ्यांना घरबसल्या निकाल मिळवणे सोपे झाले; अगदी त्याचप्रमाणे या पुरस्काराची संपूर्ण अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाईन आणि पारदर्शक करण्यात आली आहे.

सक्रिय सहभाग नोंदवण्याचे आवाहन

महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने सर्व शाळा, मुख्याध्यापक, शिक्षक, पालक आणि सुजाण नागरिकांना आवाहन केले आहे की, त्यांनी आपल्या परिसरातील प्रतिभावान आणि धाडसी बालकांचा शोध घेऊन त्यांच्या नावांची शिफारस या पुरस्कारासाठी करावी. देशातील प्रत्येक गुणी बालकाला आपल्या प्रतिभेचे सादरीकरण करण्याची ही एक उत्तम संधी आहे.