हवामानातील अनपेक्षित बदलांमुळे शेती आणि बागायती पिकांचे मोठे नुकसान होत असते. या पार्श्वभूमीवर राज्य शासनाच्या कृषी विभागातर्फे राबवण्यात येणाऱ्या पुनर्रचित हवामान आधारित फळपीक विमा योजनेमध्ये यंदा अत्यंत महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. कोकणातील बागायतदारांच्या दीर्घकालीन मागणीची दखल घेत यंदापासून या विमा योजनेत नारळ आणि सुपारी या महत्त्वाच्या पिकांचाही समावेश करण्यात आला आहे. जिल्ह्यातील जास्तीत जास्त बागायतदारांनी या योजनेचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी भाग्यश्री नाईक-नवरे यांनी केले आहे.
नारळ व सुपारी पिकांचा पहिल्यांदाच समावेश
आतापर्यंत हवामान आधारित फळपीक विमा योजनेत प्रामुख्याने आंबा, काजू आणि केळी या बागायती पिकांचाच समावेश होता. मात्र, वादळी वारे, अतिवृष्टी आणि कीड-रोगांच्या प्रादुर्भावामुळे नारळ आणि सुपारी पिकांचेही मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होत होते. शेतकऱ्यांची ही अडचण ओळखून शासनाने २०२६-२७ हंगामासाठी नारळ व सुपारी पिकांना विमा संरक्षणाचे कवच दिले आहे. नैसर्गिक संकटांच्या काळात शेतकऱ्यांना आर्थिक स्थैर्य मिळावे म्हणून शासनाने जशी पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजना राबवली आहे, तसेच हे विमा संरक्षण बागायतदारांसाठी वरदान ठरणार आहे.
अर्ज करण्याची अंतिम मुदत
फळपीक विमा योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांनी मुदतीपूर्वी विमा पोर्टलवर नोंदणी करणे आवश्यक आहे:
- नारळ आणि सुपारी: अर्ज करण्याची अंतिम मुदत ३१ ऑक्टोबर आहे.
- आंबा आणि काजू: अर्ज सादर करण्याची अंतिम तारीख ३० नोव्हेंबर निश्चित करण्यात आली आहे.
विमा संरक्षित रक्कम आणि शेतकऱ्यांचा हप्ता
शासनाने विविध फळपिकांसाठी संरक्षित रक्कम आणि शेतकऱ्यांनी भरावयाचा विमा हप्ता पुढीलप्रमाणे निश्चित केला आहे:
| फळपीक | प्रति हेक्टरी विमा संरक्षित रक्कम | शेतकऱ्यांना भरावयाचा हप्ता |
|---|---|---|
| आंबा व केळी | १ लाख ७० हजार रुपये | ८ हजार ५०० रुपये |
| काजू | १ लाख २० हजार रुपये | ६ हजार रुपये |
| नारळ | – | ६ हजार ५०० रुपये |
| सुपारी | १ लाख रुपये | ५ हजार रुपये |
विशेष म्हणजे, या हंगामात आंबा पिकाचा विमा संरक्षण कालावधी २५ दिवसांवरून वाढवून ३२ दिवस करण्यात आला आहे, ज्यामुळे आंबा उत्पादकांना अधिक दिवस संरक्षण मिळणार आहे.
नुकसान भरपाई कशी निश्चित होणार?
महसूल मंडळांमध्ये स्थापन केलेल्या स्वयंचलित हवामान केंद्रांवर (AWS) नोंदवल्या जाणाऱ्या घटकांच्या आधारे नुकसान भरपाई निश्चित केली जाते. यामध्ये खालील घटकांचे मोजमाप विचारात घेतले जाते:
- कमी अथवा अतिवृष्टी (पर्जन्यमान)
- तापमानातील तीव्र चढ-उतार
- वादळी वाऱ्याचा वेग
- हवेतील आर्द्रतेचे प्रमाण
सध्या हवामानातील प्रतिकूल बदलांमुळे अनेक ठिकाणी पाण्याचे संकट आणि अवकाळी पावसाची स्थिती निर्माण होत आहे. अशा परिस्थितीत ज्याप्रमाणे राज्यभरात महाराष्ट्रात दुष्काळी परिस्थिती आणि जलसाठ्यांचे नियोजन केले जात आहे, त्याचप्रमाणे बागायतीचे संभाव्य नुकसान टाळण्यासाठी विमा कवच अत्यंत आवश्यक बनले आहे.
सर्व पात्र फळबाग उत्पादक शेतकऱ्यांनी कोणत्याही मध्यस्थांवर अवलंबून न राहता अधिकृत विमा पोर्टल किंवा जवळच्या कृषी सेवा केंद्रावर जाऊन मुदतीत नोंदणी करावी, असे आवाहन कृषी विभागाकडून करण्यात आले आहे.