मेंढपाळांची दसऱ्यापूर्वीच पाण्यासाठी भटकंती सुरू; दुष्काळी संकटामुळे मेंढ्यांच्या स्थलांतराला वेग

सोलापूर जिल्ह्यातील माळशिरस तालुक्याचा पश्चिम पट्टा हा कायमच दुष्काळी भाग म्हणून ओळखला जातो. या भागात शेतीयोग्य जमिनीचे प्रमाण कमी असून शेती प्रामुख्याने पावसाच्या पाण्यावरच अवलंबून असते. त्यामुळे गोरडवाडी, रेडे, भांब आणि फडतरी यांसारख्या गावांमधील शेतकरी शेतीसोबतच उदरनिर्वाहासाठी मोठ्या प्रमाणावर मेंढीपालनाचा पारंपरिक व्यवसाय करतात. दरवर्षी हा वर्ग दिवाळीचा सण संपल्यानंतर आपल्या मेंढरांच्या कळपासह मराठवाडा किंवा सातारा भागाकडे स्थलांतर करतो. मात्र, यंदा पावसाअभावी निर्माण झालेल्या तीव्र पाणीटंचाईमुळे मेंढपाळांना दसऱ्याच्या आधीच गाव सोडण्याची वेळ आली आहे.

गवत उपलब्ध, पण पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर

पश्चिम भागातील डोंगर-रांगांवर सध्या मेंढ्यांसाठी चारा आणि गवत काही प्रमाणात उपलब्ध असले, तरी पाण्याचे नैसर्गिक स्रोत पूर्णपणे कोरडे पडले आहेत. त्यामुळे मेंढरांना पाणी पाजण्यासाठी अनेक किलोमीटर पायपीट करावी लागत आहे. चाऱ्यापेक्षा पाण्याचा प्रश्न अधिक बिकट झाल्याने मेंढपाळ चिंतेत सापडले असून, दरवर्षी दिवाळीनंतर सुरू होणारा स्थलांतराचा प्रवास यंदा दसऱ्यापूर्वीच सुरू करावा लागला आहे.

स्थलांतराच्या या खडतर प्रवासात प्राण्यांचे आरोग्य टिकवून ठेवणेही मोठे आव्हान असते. सध्या हजारो मेंढ्यांचे लसीकरण पूर्ण करण्यात आले आहे. अशा परिस्थितीत ग्रामीण भागात पशुधनाच्या आरोग्याला बळकटी देणाऱ्या पशुवैद्यकीय सुविधा आणि उपचार यंत्रणा सज्ज असणे मेंढपाळांच्या दृष्टीने अत्यंत आवश्यक ठरते.

मराठवाड्याच्या दिशेने मेंढपाळांचे पाऊल

माळशिरस भागातून मेंढपाळ आता मराठवाड्याच्या विविध भागांकडे निघू लागले आहेत. मराठवाड्यातही अनेक ठिकाणी पावसाची कमतरता असली, तरी सोयाबीनच्या काढणीनंतर शेतात उपलब्ध असलेले अवशेष आणि शेततळी अथवा विहिरींवरील हौदांमध्ये पाणी मिळत असल्याने मेंढपाळांना तात्पुरता दिलासा मिळत आहे.

जळभावी (ता. माळशिरस) येथील मेंढपाळ दत्तात्रय सरगर यांनी सांगितले की, “गावाकडच्या डोंगरात गवत शिल्लक आहे; परंतु जनावरांना पिण्याचे पाणी पाजण्यासाठी लांबवर भटकावे लागते. त्यामुळे मेंढरांचे हाल होऊ नयेत म्हणून आम्ही दसऱ्यापूर्वीच मराठवाड्यात येण्याचा निर्णय घेतला.”

प्रशासकीय मदतीची मेंढपाळांना अपेक्षा

दुष्काळी परिस्थिती आणि पाण्याचे दुर्भिक्ष लक्षात घेऊन दुष्काळग्रस्त भागातील नागरिकांसाठी आणि पशुपालकांसाठी पाणीपुरवठ्याची तात्काळ सोय होणे गरजेचे आहे. ग्रामीण जनतेच्या अशा अडचणींच्या वेळी प्रशासनाकडून संवेदनशील जनसेवा आणि वेळेवर मदत मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे. मेंढपाळांच्या या अवेळी स्थलांतरामुळे त्यांच्या कुटुंबाची आणि मुलांच्या शिक्षणाचीही मोठी वाताहत होत असल्याचे विदारक चित्र ग्रामीण भागात दिसत आहे.

Top Posts

मराठवाड्यात दुष्काळ निवारणासाठी प्रशासकीय यंत्रणा गतिमान; पाणी, चारा आणि रोहयो कामांचे सूक्ष्म नियोजन

अधिक वाचा

मेंढपाळांची दसऱ्यापूर्वीच पाण्यासाठी भटकंती सुरू; दुष्काळी संकटामुळे मेंढ्यांच्या स्थलांतराला वेग

अधिक वाचा

सेवा संकल्प अभियान: ‘प्रशासनात केवळ नोकरी नको, संवेदनशील जनसेवा हवी’ – उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचे अधिकाऱ्यांना आवाहन

अधिक वाचा

सिंधुदुर्ग: दोडामार्ग येथील आधुनिक पशुवैद्यकीय दवाखान्याची नूतन इमारत लोकार्पित; पशुधनाच्या आरोग्याला मिळणार बळकटी

अधिक वाचा

राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांची बंगाल क्लबच्या दुर्गापूजा महोत्सवाला सदिच्छा भेट; सामाजिक एकतेचा दिला संदेश

अधिक वाचा