‘आई’ पर्यटन धोरण: पर्यटन आणि कृषी पर्यटनात महिलांना मिळणार १५ लाखांपर्यंत आर्थिक पाठबळ; जाणून घ्या सविस्तर

महाराष्ट्र शासनाचा पर्यटन विभाग महिला सक्षमीकरणासाठी आणि पर्यटन क्षेत्रात महिला उद्योजकतेला चालना देण्यासाठी ‘आई’ (AAI) महिला-केंद्रित पर्यटन धोरण प्रभावीपणे राबवत आहे. या धोरणामुळे ग्रामीण व निमशहरी भागातील महिलांना स्वतःचा पर्यटन व कृषी पर्यटन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मोठे आर्थिक पाठबळ मिळत असून, महिला स्वावलंबी बनत आहेत.

‘आई’ पर्यटन धोरणाचे उद्दिष्ट आणि आर्थिक साहाय्य

महिला उद्योजकांना प्रोत्साहन देणे, पर्यटनातील पायाभूत सुविधांचा विकास करणे आणि महिला पर्यटकांची सुरक्षितता सुनिश्चित करणे ही या धोरणाची मुख्य उद्दिष्टे आहेत. या योजनेची सर्वात महत्त्वाची तरतूद म्हणजे:

  • महिला व्यावसायिकांनी मान्यताप्राप्त बँकांकडून घेतलेल्या १५ लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जावरील व्याजाचा परतावा थेट त्यांच्या बँक खात्यात (DBT द्वारे) जमा केला जातो.
  • या आर्थिक सहाय्यामुळे महिलांना हॉटेल, होमस्टे, कॉटेज, कृषी पर्यटन केंद्र (Agro Tourism), टूर ऑपरेटर आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची उपाहारगृहे सुरू करणे सोपे झाले आहे.

शासनाच्या विविध उपक्रमांप्रमाणेच ग्रामीण भागातील महिलांना स्वावलंबी बनवण्यासाठी हे धोरण मैलाचा दगड ठरत आहे. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यासाठी अशा योजना महत्त्वपूर्ण ठरतात, ज्याप्रमाणे मुंबई महापालिका मुख्यालयात खादी व ग्रामोद्योग उत्पादनांचे भव्य प्रदर्शन भरवून स्थानिक कारागिरांना मंच उपलब्ध करून दिला जातो.

राज्यातील महिला उद्योजकांचे प्रेरणादायी अनुभव

१. कृषी पर्यटनातून स्थानिक संस्कृतीची ओळख (पुणे)

जुन्नर (पुणे) येथील ‘वेद कस्तुरी ॲग्रो टुरिझम’च्या कल्याणी कराळे यांनी या धोरणाचा लाभ घेत पर्यटकांसाठी कॉटेज उभारले आहे. त्या सांगतात, “पर्यटकांना येथे अस्सल ग्रामीण खाद्यसंस्कृतीचा आस्वाद घेता येतो. शेती आणि भाजीपाला उत्पादनाची माहिती मिळण्यासोबतच आंब्याच्या हंगामात बागेत फिरण्याचा आनंद पर्यटक घेतात. ‘आई’ योजनेच्या व्याजाच्या परताव्यामुळे आमचा व्यवसाय स्थिर होण्यास मोठी मदत झाली.” शेती आणि फळबागांच्या समृद्धीसाठी शेतकरी फळपीक विमा योजना सारख्या योजनांचाही मोठ्या प्रमाणावर लाभ घेत असतात.

२. स्वतःचे स्वयंपाकघर आणि ग्रामीण खाद्यसंस्कृती (लातूर)

लातूर येथील ‘वृंदावन ॲग्रो टुरिझम’च्या सुवर्णा चामे यांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करायचा होता. पर्यटन विभागाच्या सहकार्याने आणि बँकेच्या माध्यमातून त्यांना कर्ज मिळाले. आज त्या स्वतःचे स्वयंपाकघर चालवून पर्यटकांना पारंपरिक पद्धतीचे जेवण पुरवतात आणि इतर महिलांनाही या योजनेचा लाभ घेण्यास प्रवृत्त करतात.

३. निसर्गाच्या सानिध्यात योग शिबिरे (ठाणे)

ठाणे जिल्ह्यातील सुचेता पाटील यांनी पारंपारिक लाकडी घरांची कॉटेजेस उभारली आहेत. तेथे निसर्गाच्या सानिध्यात निवासी योग शिबिरे घेतली जातात. फळांच्या बागा आणि शेतातील ताजी भाजी यामुळे पर्यटकांची येथे मोठी गर्दी असते. पर्यटन विभागाकडून मिळालेल्या व्याज परताव्यामुळे व्यवसायाला गती मिळाली असल्याचे त्या नमूद करतात.

४. नागपूर, अमरावती आणि नाशिकमधील यशोगाथा

नागपूरच्या सीमा मढवी यांनी पर्यटन धोरणाच्या सहाय्याने ‘आई जनरल स्टोअर’ उभारले. अमरावतीच्या संगीता मांडवगडे यांनी ढाब्याचे आधुनिकीकरण करून पर्यटकांना उत्तम सेवा दिली. नाशिकमधील उमा देशपांडे यांनी ‘करुया भ्रमंती’ नावाने टूर ऑपरेटर व्यवसाय यशस्वीरीत्या विस्तारला. बँकांकडून वेळेवर मिळालेले कर्ज आणि शासनाचा व्याज परतावा यामुळे या महिला उद्योजक आर्थिकदृष्ट्या सक्षम झाल्या आहेत.

‘आई’ धोरणाचा लाभ कसा घ्यावा?

शासकीय योजनांची पारदर्शकता आणि सुलभता दिवसेंदिवस वाढत आहे. ज्याप्रमाणे शासनाने श्रावणबाळ योजनेची अर्ज व केवायसी प्रक्रिया सुलभ केली आहे, त्याचप्रमाणे ‘आई’ धोरणाची प्रक्रियाही अत्यंत सुटसुटीत आहे:

  1. इच्छुक महिलांनी आपल्या जवळच्या जिल्हा पर्यटन उपसंचालक किंवा जिल्हा पर्यटन कार्यालयाशी संपर्क साधावा.
  2. आपल्या पर्यटन प्रकल्पाचा (Homestay, Agro-Tourism, Tour Operator, इत्यादी) सविस्तर आराखडा सादर करावा.
  3. अधिकृत बँकेकडून मंजूर झालेल्या १५ लाखांपर्यंतच्या व्यावसायिक कर्जाची कागदपत्रे जोडून विहित नमुन्यात अर्ज करावा.
  4. पडताळणीनंतर नियमितपणे व्याजाचा परतावा लाभार्थी महिलेच्या थेट बँक खात्यात जमा होतो.

पर्यटन आणि कृषी पर्यटनाच्या क्षेत्रात काम करू इच्छिणाऱ्या राज्यातील महिलांसाठी ‘आई’ धोरण ही एक सुवर्णसंधी ठरत असून, जास्तीत जास्त महिलांनी याचा लाभ घेऊन स्वावलंबी बनावे, असे आवाहन पर्यटन विभागामार्फत करण्यात आले आहे.

Top Posts

‘आई’ पर्यटन धोरण: पर्यटन आणि कृषी पर्यटनात महिलांना मिळणार १५ लाखांपर्यंत आर्थिक पाठबळ; जाणून घ्या सविस्तर

अधिक वाचा

वाचनातून घडेल ज्ञानसमृद्ध समाज: डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम आणि वाचन संस्कृतीचे महत्त्व

अधिक वाचा

श्रावणबाळ योजनेची अर्ज व केवायसी प्रक्रिया होणार अधिक सुलभ; मंत्री नरहरी झिरवाळ यांची मोठी घोषणा

अधिक वाचा

फळपीक विमा योजना: नारळ आणि सुपारी बागायतदारांसाठी मोठी संधी; असा घ्या योजनेचा लाभ

अधिक वाचा

गडचिरोली: सोनसरी आश्रमशाळेतील विद्यार्थिनीच्या आत्महत्येची गंभीर दखल; अधीक्षिकेचे निलंबन व सखोल चौकशीचे आदिवासी विकास मंत्र्यांचे आदेश

अधिक वाचा