सोलापूर: सोलापूर जिल्ह्यातील भीषण दुष्काळी परिस्थिती, खरीप पिकांचे झालेले नुकसान, पिण्याच्या पाण्याची भीषण टंचाई आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न या सर्व बाबींचा आढावा घेण्यासाठी आंतरमंत्रालयीन केंद्रीय दुष्काळ पथकाने नुकताच जिल्हा दौरा केला. यावेळी जिल्हा प्रशासनाने केलेल्या दुष्काळी उपाययोजनांच्या पूर्वतयारीचे कौतुक करत, शेतकऱ्यांच्या पीक नुकसानीचे पंचनामे कोणत्याही परिस्थितीत तातडीने आणि अचूक पद्धतीने पूर्ण करण्याचे निर्देश केंद्रीय पथकाने दिले आहेत.
केंद्रीय कृषी व शेतकरी कल्याण विभागाच्या पीक विभागाचे संचालक डॉ. के. पोन्नुसामी यांच्या नेतृत्वाखाली हे पथक सोलापूर दौऱ्यावर आले होते. या पथकामध्ये पेयजल व स्वच्छता विभागाचे टीम लीडर अबसार अहमद खान आणि अन्न व सार्वजनिक वितरण विभागाचे सहाय्यक संचालक सुमित शर्मा यांचा समावेश होता.
संवेदनशीलतेने काम करण्याचे कृषी आयुक्त सूरज मांढरे यांचे आवाहन
बैठकीत कृषी आयुक्त सूरज मांढरे यांनी दुष्काळाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सर्व यंत्रणांना अत्यंत संवेदनशीलतेने काम करण्याचे आदेश दिले. कोविड काळात प्रशासनाने दाखवलेली तत्परता आता दुष्काळी परिस्थिती हाताळताना दिसली पाहिजे, असे त्यांनी स्पष्ट केले. तसेच पाणीटंचाईमुळे नागरिकांचे संभाव्य स्थलांतर रोखण्यासाठी दीर्घकालीन आणि काटेकोर नियोजन करण्यावर भर द्यावा, अशा सूचना त्यांनी दिल्या. पाण्याच्या गळतीवर नियंत्रण मिळवणे आणि पाणी बचतीबाबत जनजागृती करण्याचे निर्देशही त्यांनी पाणीपुरवठा विभागाला दिले.
राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये दुष्काळ निवारणाची कामे सुरू असून, नुकताच छत्रपती संभाजीनगर येथे दुष्काळ निवारण कामांना गती देणे आणि विनामूल्य गाळ वाटप यांसारखे महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आले आहेत. त्याच धर्तीवर सोलापूर जिल्ह्यातही व्यापक उपाययोजना हाती घेण्यात आल्या आहेत.
जिल्ह्यातील सर्व ११ तालुके दुष्काळग्रस्त घोषित
जिल्हाधिकारी एस. कार्तिकेयन यांनी जिल्ह्यातील वस्तुस्थिती मांडताना सांगितले की, जून ते सप्टेंबर या कालावधीत जिल्ह्यात सरासरीच्या तुलनेत केवळ ५०.९० टक्के पाऊस झाला आहे. एकूण ११० महसूल मंडळांपैकी ९९ मंडळांमध्ये मोठा पावसाचा खंड पडला. यामुळे जिल्ह्यातील सर्व ११ तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर करण्यात आला आहे.
पिकांच्या उत्पादकतेत झालेली मोठी घट:
- सोयाबीन: उत्पादकतेत तब्बल ८७.४% घट
- मूग: ६९.३% घट
- उडीद: ६४.३२% घट
- बाजरी: ५२.२% घट
- मका: ३१.२% घट
जिल्ह्यात सध्या ६२ टक्क्यांपेक्षा जास्त पंचनामे पूर्ण झाले असून, उर्वरित पंचनामे युद्धपातळीवर पूर्ण करण्याचे काम सुरू आहे.
पाणी आणि चारा टंचाईवर विशेष भर
जिल्ह्याची भूजल पातळी सरासरी २.९८ मीटरने खालावली आहे. उजनी धरणात ८५.१७ टक्के पाणीसाठा असला तरी लघु व मध्यम प्रकल्पांमधील साठा अत्यंत कमी आहे. सध्या जिल्ह्यात ११६ गावांना १०८ टँकरद्वारे पाणीपुरवठा केला जात आहे. तसेच आगामी रब्बी हंगामात शेतकऱ्यांना आधार देण्यासाठी आणि चारा उत्पादनासाठी जिल्हा नियोजन समितीमार्फत निधी उपलब्ध करून दिला जात आहे. अशा बिकट काळात शेतकऱ्यांनी आगामी पेरणीसाठी योग्य बियाण्यांची निवड करावी, यासाठी राज्यभरात महाबीजच्या विशेष अभियानाद्वारे दर्जेदार बियाण्यांविषयी जनजागृती केली जात आहे.
रोजगार हमी योजना व जलसंधारण कामे
ग्रामीण भागातील मजुरांना दुष्काळात आधार मिळावा म्हणून महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेअंतर्गत (MGNREGA) ३ हजार २७३ कामे सुरू असून सुमारे १२ हजारांहून अधिक मजूर कामावर आहेत. याशिवाय, कॉर्पोरेट सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR) निधीच्या माध्यमातून जिल्ह्यातील प्रत्येक तालुक्यात १० याप्रमाणे १०० तलावांमधील गाळ काढण्याची आणि दुरुस्तीची मोहीम हाती घेण्यात येणार असल्याचे जिल्हाधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले.