पुणे: आजच्या वेगवान, तंत्रज्ञानप्रधान आणि तणावपूर्ण जीवनशैलीमध्ये योग हा मानवी मनाला संतुलन, सजगता आणि एकाग्रता देणारा अत्यंत प्रभावी मार्ग आहे. योगामुळे मन, शरीर आणि आत्मा यांच्यात सुसंवाद साधला जातो, ज्यामुळे व्यक्ती अधिक निरोगी आणि संतुलित जीवन जगू शकते, असे प्रतिपादन भारताचे उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांनी केले.
लोणावळा येथील जगप्रसिद्ध योग संस्था ‘कैवल्यधाम’ संचलित ‘गोर्धनदास सेक्सरिया कॉलेज ऑफ योग अँड कल्चरल सिंथेसिस’ या महाविद्यालयाच्या अमृत महोत्सव (Platinum Jubilee) सोहळ्याप्रसंगी उपराष्ट्रपती बोलत होते. या भव्य कार्यक्रमास महाराष्ट्र व तेलंगणाचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा, माजी केंद्रीय मंत्री तथा कैवल्यधाम ग्लोबलचे अध्यक्ष सुरेश प्रभू, मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुबोध तिवारी तसेच राकेश सेक्सरिया यांसारखे मान्यवर उपस्थित होते.
तणावमुक्ती आणि आत्मशोधासाठी योगाचे महत्त्व
आपल्या भाषणात उपराष्ट्रपती राधाकृष्णन म्हणाले की, आधुनिक युगात माणसावर कामाचा प्रचंड ताण आहे. अशा काळात योगाने आपल्याला काही क्षण थांबण्याची, शांतपणे श्वासावर लक्ष केंद्रित करण्याची आणि स्वतःशी पुन्हा जोडले जाण्याची संधी मिळते. महर्षी पतंजलींची योगसूत्रे माहितीच्या युगातही मानवी मनाला स्थिरता देण्यास तितकीच मार्गदर्शक ठरत आहेत.
तसेच, देशातील तरुणाई ही भारताची सर्वात मोठी ताकद आहे. तरुणांच्या क्षमतेला, ऊर्जेला आणि महत्त्वाकांक्षांना योगसाधनेतून मिळणारी शिस्त व एकाग्रता जोडली गेली, तर देशाच्या प्रगतीला मोठी गती मिळेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या प्रयत्नांमुळे आंतरराष्ट्रीय योग दिनाच्या माध्यमातून योग आज जागतिक संस्कृतीचा अविभाज्य भाग बनला आहे, याचाही त्यांनी गौरवपूर्ण उल्लेख केला.
योगाची वैज्ञानिकता आणि परंपरा जपणे काळाची गरज: राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा
कार्यक्रमात विचार मांडताना राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी स्पष्ट केले की, स्वामी कुवलयानंद यांनी १९२४ मध्ये स्थापन केलेले कैवल्यधाम ही भारताची अमूल्य संपत्ती आहे. त्यांनी योगाला विज्ञानाची जोड देऊन जगभरात मान्यता मिळवून दिली. आधुनिक युगाशी संवाद साधताना योगाचे मूळ तत्त्वज्ञान, त्याची वैज्ञानिक बैठक आणि शुद्धता अबाधित राखणे ही आजच्या शिक्षण संस्थांची जबाबदारी आहे.
आरोग्य आणि शिक्षणाचा स्तर उंचावण्यासाठी सध्या विविध पातळीवर प्रयत्न होत आहेत. ज्याप्रमाणे राज्यात वैद्यकीय क्षेत्र अधिक सक्षम करण्यासाठी महाराष्ट्र सहयोगी व आरोग्यसेवा परिषदेच्या स्थापनेला मोठी गती दिली जात आहे, त्याचप्रमाणे पारंपरिक योगशास्त्राचा प्रसारही संस्थात्मक पातळीवर दर्जेदार योग शिक्षकांच्या माध्यमातून व्हायला हवा, असे राज्यपालांनी सूचित केले. तळागाळातील नागरिकांना निरोगी ठेवण्यासाठी अशा ज्ञानशाखांची मदत होते, अगदी जसे विविध सामाजिक संस्था आणि शासनामार्फत देवळा येथे ‘आरोग्य अभियान-२०२६’ अंतर्गत मोफत महाआरोग्य शिबीर आयोजित करून सर्वसामान्यांची तपासणी केली जाते, तसाच योगप्रसारही व्यापक स्तरावर होणे आवश्यक आहे.
कैवल्यधामचे जागतिक योगदान: सुरेश प्रभू
माजी केंद्रीय मंत्री सुरेश प्रभू यांनी सांगितले की, कैवल्यधामने गेल्या १०० वर्षांत योगाच्या संशोधनात आणि संवर्धनात मोठे योगदान दिले आहे. हे अमूल्य ज्ञान केवळ संस्थेपुरते मर्यादित न ठेवता, संपूर्ण जगाच्या कल्याणासाठी ते डिजिटल व शैक्षणिक माध्यमातून प्रत्येकापर्यंत पोहोचवण्याचा संस्थेचा मानस आहे.
कार्यक्रमादरम्यान स्वामी कुवलयानंदजींच्या ऐतिहासिक पत्रांच्या संकलित पुस्तकाचे प्रकाशन मान्यवरांच्या हस्ते करण्यात आले. संस्थेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी सुबोध तिवारी यांनी प्रास्ताविक भाषणात संस्थेच्या ७५ वर्षांच्या शैक्षणिक प्रवासाचा आढावा घेतला. या सोहळ्यास देशभरातून आलेले प्राध्यापक, योग संशोधक, विद्यार्थी आणि कैवल्यधाम परिवारातील सदस्य मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.