एसटी बसस्थानकांवर हिरकणी कक्ष: महाराष्ट्रातील लाखो महिला प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुखकर, सुरक्षित आणि सन्मानपूर्वक व्हावा यासाठी महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (MSRTC) एक अत्यंत स्तुत्य आणि संवेदनशील पाऊल उचलले आहे. राज्यभरातील प्रमुख एसटी बसस्थानकांवर तब्बल १२५ आधुनिक ‘हिरकणी कक्ष’ (Hirkani Kaksh) उभारण्यासाठी एसटी महामंडळ आणि टोयोटा किर्लोस्कर मोटर प्रायव्हेट लिमिटेड यांच्यात नुकताच महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार (MoU) संपन्न झाला आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रमुख उपस्थितीत हा सामंजस्य करार पार पडला. या महत्त्वपूर्ण प्रसंगी उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुनेत्रा अजित पवार तसेच परिवहन मंत्री आणि एसटी महामंडळाचे अध्यक्ष प्रताप सरनाईक उपस्थित होते. या उपक्रमामुळे प्रवासात असलेल्या मातांना आणि त्यांच्या बाळांना मोठी सुरक्षित व हक्काची जागा मिळणार आहे. यापूर्वी राज्य सरकारने विविध लोककल्याणकारी योजना राबवल्या आहेत, ज्यामध्ये शेतकरी आणि ग्रामीण घटकांसाठी गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा योजना असो किंवा तंत्रज्ञानाधारित ‘महाखनिज २.०’ प्रणालीचे मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते लोकार्पण असो, शासन सर्व स्तरांवर सर्वसामान्यांच्या हिताचे निर्णय घेत आहे.
टोयोटा किर्लोस्करच्या CSR निधीतून उभारणी
हा प्रकल्प टोयोटा किर्लोस्कर मोटर प्रायव्हेट लिमिटेडच्या कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) उपक्रमांतर्गत राबविला जाणार आहे. या कराराची वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:
- प्री-फॅब्रिकेटेड कक्ष: एसटी बसस्थानकांवर अंदाजे ३ मीटर × ३ मीटर आकाराचे सुसज्ज प्री-फॅब्रिकेटेड ‘हिरकणी कक्ष’ उभारण्यात येतील.
- अत्याधुनिक सुविधा: या कक्षांमध्ये मातांना स्तनपान करण्यासाठी आणि बाळांची काळजी घेण्यासाठी खासगी व सुरक्षित वातावरण दिले जाईल. यामध्ये आवश्यक फर्निचर, फिक्स्चर, योग्य वेंटिलेशन, अंतर्गत वायरिंग, दर्जेदार विद्युतीकरण आणि इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा समावेश असेल.
- एसटीवर आर्थिक भार नाही: विशेष बाब म्हणजे या संपूर्ण प्रकल्पासाठी एसटी महामंडळावर कोणताही आर्थिक भार पडणार नसून हा प्रकल्प पूर्णपणे CSR निधीतून साकारला जाणार आहे.
तीन वर्षांत टप्प्याटप्प्याने १२५ कक्षांची निर्मिती
एसटी प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, पुढील तीन आर्थिक वर्षांत एकूण १२५ हिरकणी कक्ष उभारण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे:
- वर्ष २०२६-२७: ५० हिरकणी कक्ष
- वर्ष २०२७-२८: ५० हिरकणी कक्ष
- वर्ष २०२८-२९: २५ हिरकणी कक्ष
स्थानिक प्रवाशांची वर्दळ, उपलब्ध जागा आणि गरजेनुसार या कक्षांच्या संख्येत आवश्यक बदल करण्याची मुभा सामंजस्य करारात ठेवण्यात आली आहे. ग्रामीण विकासासाठी ज्याप्रमाणे शेत व पाणंद रस्त्यांचे डिजिटल मॅपिंग करून दळणवळण सुलभ केले जात आहे, त्याचप्रमाणे प्रवाशांच्या मूलभूत गरजा भागवण्यासाठी बसस्थानकांचे आधुनिकीकरण केले जात आहे.
एसटी महामंडळाची भूमिका आणि जबाबदारी
या प्रकल्पाच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी एसटी महामंडळ बसस्थानक आवारात अंदाजे ५ मीटर × ५ मीटर जागा उपलब्ध करून देणार आहे. तसेच वीज, पाणी आणि आवश्यक शासकीय परवानग्या मिळवून देण्याचे काम एसटी करेल. एकदा हे कक्ष पूर्ण होऊन महामंडळाकडे हस्तांतरित झाल्यानंतर त्यांची नियमित स्वच्छता, देखभाल, दुरुस्ती आणि सुरक्षिततेची संपूर्ण जबाबदारी एसटी प्रशासनाची असेल.
महिला प्रवाशांचा सन्मान आणि सुरक्षितता
एसटी ही महाराष्ट्राची खरी ‘लोकवाहिनी’ आहे. ग्रामीण खेड्यापाड्यांपासून ते मोठ्या शहरांपर्यंत दररोज लाखो महिला एसटीने प्रवास करतात. लहान बाळांना घेऊन प्रवास करताना अनेक मातांना स्तनपानासाठी सुरक्षित व खाजगी जागा न मिळाल्याने मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागत होता. ‘हिरकणी कक्ष’ या समस्येवर कायमस्वरूपी व सन्माननीय तोडगा ठरणार आहे.
“हिरकणी कक्ष ही केवळ भौतिक सुविधा नसून मातृत्वाचा गौरव आणि महिलांच्या सन्मानासाठी उचललेले अत्यंत संवेदनशील पाऊल आहे,” असे प्रतिपादन परिवहन मंत्री प्रताप सरनाईक यांनी या वेळी केले.