जन्मजात दुभंगलेले ओठ आणि टाळू (Cleft Lip and Palate) या समस्येने ग्रस्त असलेल्या बालकांच्या चेहऱ्यावर पुन्हा हास्य फुलवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने एक अत्यंत कौतुकास्पद पाऊल उचलले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पुढाकाराने राष्ट्रीय आरोग्य अभियान (NHM) महाराष्ट्र, बजाज फायनान्स आणि ‘स्माईल ट्रेन इंडिया’ यांच्यामध्ये एक महत्त्वाचा सामंजस्य करार करण्यात आला आहे. पुढील तीन वर्षांसाठी हा करार लागू राहणार असून, या माध्यमातून राज्यातील अशा गरजू बालकांवर सर्वसमावेशक उपचार पूर्णपणे मोफत केले जाणार आहेत.
अनेकदा खासगी रुग्णालयांमध्ये या शस्त्रक्रियेचा आणि उपचारांचा खर्च लाखो रुपयांमध्ये असतो. गरीब व सामान्य कुटुंबातील पालकांना हा खर्च पेलवणे अशक्य होते. त्यामुळे अनेक चिमुरड्यांचे आयुष्य हलाखीत जाते. या संवेदनशील समस्येची दखल घेत राज्य शासनाने हा दिलासादायक निर्णय घेतला आहे. ज्याप्रमाणे शासकीय योजनांचा लाभ शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवा यासाठी प्रशासन प्रयत्नशील असते, त्याच धर्तीवर आरोग्य विभागामार्फत हा उपक्रम गावागावांपर्यंत पोहोचवला जाणार आहे.
उपक्रमांतर्गत बालकांना कोणत्या सुविधा मिळणार?
या संयुक्त उपक्रमांतर्गत केवळ शस्त्रक्रियाच नव्हे, तर बालकाच्या सर्वांगीण आरोग्याची काळजी घेतली जाणार आहे. यामध्ये खालील सर्व सेवांचा समावेश मोफत असेल:
- तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून शस्त्रक्रिया: मान्यताप्राप्त प्लास्टिक सर्जनद्वारे सुरक्षित व आधुनिक शस्त्रक्रिया.
- मोफत औषधोपचार व तपासण्या: शस्त्रक्रियापूर्व चाचण्या आणि नंतर लागणारी सर्व औषधे विनामूल्य मिळतील.
- दंतव्यंगोपचार आणि वाचा उपचार (Speech Therapy): शस्त्रक्रियेनंतर बालकाला व्यवस्थित बोलता यावे यासाठी स्पीच थेरपी व दातांचे उपचार.
- पोषणविषयक मार्गदर्शन: बालकाच्या उत्तम वाढीसाठी विशेष आहाराचे नियोजन.
- प्रवास, निवास आणि भोजन खर्च: रुग्णासह पालकांचा रुग्णालयातील मुक्काम, जेवण आणि गरजेनुसार प्रवासाचा संपूर्ण खर्च ‘स्माईल ट्रेन इंडिया’ उचलणार आहे.
उपचारासाठी कशी होईल निवड? (RBSK तपासणी मोहीम)
राष्ट्रीय बाल स्वास्थ्य कार्यक्रमांतर्गत (RBSK) कार्यरत असलेली वैद्यकीय पथके आणि जिल्हा प्रारंभिक हस्तक्षेप केंद्रांद्वारे (DEIC) अशा बालकांची तपासणी केली जाईल. जिल्हा नोडल अधिकाऱ्यांच्या शिफारशीनुसार पात्र बालकांना अधिकृत रुग्णालयांमध्ये उपचारासाठी पाठविले जाईल. प्राथमिक आरोग्य केंद्रांतील आरोग्य कर्मचाऱ्यांनाही अशा बालकांची वेळेत ओळख पटवण्यासाठी विशेष प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
राज्य सरकार सर्वसामान्य जनतेच्या हितासाठी सातत्याने नवनवीन उपक्रम राबवत आहे. जसे की तरुणांसाठी मुख्यमंत्री रोजगार निर्मिती योजना प्रभावीपणे राबवली जात आहे, त्याचप्रमाणे आरोग्य क्षेत्रातही बालकांच्या उज्वल भविष्यासाठी हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प सिद्ध ठरणार आहे.
अधिक माहितीसाठी हेल्पलाइन क्रमांक
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी किंवा दुभंगलेले ओठ व टाळूच्या मोफत शस्त्रक्रियेविषयी सविस्तर माहिती मिळवण्यासाठी राज्यभरातील नागरिकांसाठी टोल-फ्री हेल्पलाइन सुरू करण्यात आली आहे:
📞 टोल-फ्री हेल्पलाइन: 1800 103 8301 (या क्रमांकावर संपर्क साधून पालकांना मार्गदर्शन मिळू शकते.)
राज्यातील ‘या’ १५ मान्यताप्राप्त रुग्णालयांत होणार मोफत उपचार
या करारांतर्गत महाराष्ट्रातील प्रमुख १५ नामांकित रुग्णालयांची निवड करण्यात आली आहे:
- आचार्य विनोबा भावे ग्रामीण रुग्णालय, वर्धा
- आनंदऋषीजी हॉस्पिटल अँड मेडिकल रिसर्च सेंटर, अहिल्यानगर (अहमदनगर)
- आस्था प्लास्टिक सर्जरी हॉस्पिटल, जळगाव
- बेंबडे हॉस्पिटल, छत्रपती संभाजीनगर
- एलिट कॉस्मो क्लिनिक अँड प्लास्टिक सर्जरी हॉस्पिटल, सोलापूर
- लहाने हॉस्पिटल, लातूर
- मीरा एनएक्स हॉस्पिटल, मुंबई
- एमआरआर चिल्ड्रन्स हॉस्पिटल, ठाणे
- पूना हॉस्पिटल, पुणे
- सहयोग हॉस्पिटल, गोंदिया
- श्रीराम हॉस्पिटल, अकोला
- शुश्रूषा सिटिझन्स को-ऑपरेटिव्ह हॉस्पिटल, मुंबई
- स्वामी विवेकानंद मेडिकल मिशन हॉस्पिटल, नागपूर
- वेदांत हॉस्पिटल प्रा. लि., नाशिक
- वेस्टर्न इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ न्यूरोसायन्सेस (विन्स), कोल्हापूर
या प्रकल्पाचे नियमित त्रयस्थ मूल्यमापन (Third-party evaluation) आरोग्य सेवा आयुक्त तथा राष्ट्रीय आरोग्य अभियानाच्या संचालकांमार्फत केले जाईल. आपल्या आसपास अशा समस्येने ग्रस्त असलेले कोणतेही बालक आढळल्यास त्वरित जवळच्या शासकीय रुग्णालयात किंवा दिलेल्या हेल्पलाइनवर संपर्क साधून या योजनेचा लाभ मिळवून द्यावा, असे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.