मुंबई: महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेचा मानबिंदू असलेल्या गणेशोत्सवात आनंदासोबतच निसर्गाचे रक्षण करणे ही काळाची गरज बनली आहे. याच पार्श्वभूमीवर, माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालय निर्मित ‘दिलखुलास’ या विशेष कार्यक्रमात “पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव कसा साजरा करावा” या महत्त्वपूर्ण विषयावर कोल्हापूर जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. जॅसमिन यांची विशेष मुलाखत प्रसारित केली जाणार आहे.
सदर मुलाखतीचे प्रसारण शनिवार, १२ आणि सोमवार, १४ सप्टेंबर रोजी सकाळी ७.२५ वाजता आकाशवाणीच्या सर्व केंद्रांवरून तसेच ‘न्यूज ऑन एआयआर’ (News on AIR) या अधिकृत मोबाईल ॲपवर केले जाईल. या मुलाखतीचे निवेदन कोल्हापूर विभागीय माहिती कार्यालयाच्या सहायक संचालक वृषाली पाटील यांनी केले आहे.
पर्यावरण संवर्धन आणि उत्सवाचा सुंदर मेळ
गणेशोत्सव हा आपल्या संस्कृतीचा आणि धार्मिक आस्थेचा अत्यंत जिव्हाळ्याचा भाग आहे. उत्सवाचा उत्साह कायम ठेवून निसर्गाचा समतोल कसा राखता येईल, यावर डॉ. जॅसमिन यांनी या मुलाखतीत सविस्तर मार्गदर्शन केले आहे. जलप्रदूषण आणि कचऱ्याच्या समस्येवर मात करण्यासाठी प्रत्येकाने शाडूच्या मातीपासून बनवलेल्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना करणे अत्यंत गरजेचे आहे. यापूर्वी राज्यात पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवासाठी शाडू मातीपासून बाप्पा घडवण्याचे उपक्रम मोठ्या प्रमाणावर हाती घेण्यात आले आहेत, ज्यातून शाश्वत परंपरेला बळ मिळते.
डॉ. जॅसमिन यांनी पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवासाठी खालील महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर भर दिला आहे:
- शाडू मातीच्या मूर्ती व नैसर्गिक रंग: रासायनिक रंगांऐवजी नैसर्गिक रंगांचा वापर करावा आणि प्लास्टर ऑफ पॅरिस (PoP) ऐवजी शाडू मातीच्या मूर्तींना पसंती द्यावी.
- प्लॅस्टिक बंदी व निर्माल्य व्यवस्थापन: उत्सवादरम्यान थर्माकोल व सिंगल-युज प्लॅस्टिकचा वापर पूर्णपणे टाळावा. तसेच निर्माल्याचे योग्य वर्गीकरण करून त्याचे खतनिर्मितीसाठी संकलन करावे.
- कृत्रिम विसर्जन कुंडे: स्थानिक नद्या आणि तलावांचे पाणी दूषित होऊ नये म्हणून प्रशासनाने तयार केलेल्या कृत्रिम विसर्जन कुंडांचाच वापर करावा.
- ध्वनिप्रदूषणाला आळा: डीजे किंवा कर्णकर्कश आवाजाऐवजी पारंपरिक वाद्यांचा गजर करत मिरवणुका शांततेत आणि शिस्तीत पार पाडाव्यात.
‘एक गाव एक गणपती’ आणि लोकसहभागाची हाक
ग्रामीण भागात एकोपा आणि शिस्त टिकवण्यासाठी ‘एक गाव एक गणपती’ ही संकल्पना अत्यंत परिणामकारक ठरत आहे. या उपक्रमामुळे गावातील साधनसंपत्तीची बचत होते आणि उत्सवाचे सामाजिक महत्त्व वाढते. उत्सवाच्या काळात नागरिकांची कोणतीही गैरसोय होऊ नये म्हणून राज्यभरातील विविध भागांत प्रशासन सज्ज असते, जसे की कोकणात गणेशोत्सवात यंत्रणा अलर्ट मोडवर ठेवण्याचे निर्देश दिले जातात, तसेच कोल्हापुरातही जिल्हा प्रशासन नागरिकांच्या सहकार्याने हा उत्सव हरित आणि सुरक्षित करण्यासाठी कटिबद्ध आहे.
प्रशासनाच्या प्रयत्नांना यश मिळण्यासाठी नागरिक, तरुण वर्ग आणि गणेशोत्सव मंडळांचा सक्रिय सहभाग अनिवार्य आहे. निसर्गाचे रक्षण करत बाप्पाची मनोभावे सेवा कशी करावी, याचे संपूर्ण मार्गदर्शन जाणून घेण्यासाठी आकाशवाणीवरील ‘दिलखुलास’ कार्यक्रम नक्की ऐकावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.