पुणे: नागरी सेवेत काम करताना भारतीय संविधानाला सर्वोच्च स्थान दिले पाहिजे. प्रामाणिकपणा, संवेदनशीलता, लोकाभिमुखता आणि निर्णय घेण्याचे धैर्य या तत्त्वांवरच प्रशासनाचा पाया रचला गेला पाहिजे. जनतेचा विश्वास संपादन करणे हीच प्रत्येक प्रशासकीय अधिकाऱ्याच्या कारकिर्दीची खरी कसोटी असते, असे ठाम प्रतिपादन राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे.
पुण्यातील नामांकित यशवंतराव चव्हाण विकास प्रशासन प्रबोधिनी (यशदा) येथे आयोजित एकत्रित परिविक्षाधीन प्रशिक्षण कार्यक्रमाच्या (CPTP) उद्घाटन सोहळ्यात ते बोलत होते. या प्रसंगी यशदाचे महासंचालक डॉ. सुहास दिवसे, अतिरिक्त महासंचालक शेखर गायकवाड, राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे, यशदाच्या सीपीटीपी विभाग प्रमुख पौर्णिमा गायकवाड, संचालक प्रांजली खडसे व सहायक प्राध्यापक शमा पवार उपस्थित होते.
प्रशासनात चारित्र्य आणि नैतिक मूल्यांना सर्वोच्च महत्त्व
प्रशिक्षणार्थी अधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन करताना राज्यपाल म्हणाले की, प्रशिक्षणादरम्यान कायदे, नियम, आधुनिक कार्यपद्धती आणि तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करतानाच स्वतःचे चारित्र्य घडवणे अत्यंत आवश्यक आहे. प्रशासकीय सेवेत काम करताना नागरिकांच्या अपेक्षा, स्थानिक समस्या आणि विविध दबावांचा सामना करावा लागतो; मात्र अशा वेळी जनतेचा विश्वास टिकवणे हीच खरी जबाबदारी असते.
राज्यपाल पुढे म्हणाले, “न्याय, समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुता ही मूल्ये प्रशासनाचा अविभाज्य भाग असली पाहिजेत. प्रामाणिकपणाच्या बाबतीत कोणत्याही प्रकारची तडजोड खपवून घेतली जाऊ नये. केवळ आर्थिक गैरव्यवहारच नव्हे, तर कामात जाणीवपूर्वक केलेला विलंब, पक्षपात आणि अधिकारांचा दुरुपयोग यामुळेही प्रशासनाची प्रतिमा मलीन होते.” अधिकाऱ्यांनी सदैव दयाळू, कर्तव्यदक्ष आणि जनतेसाठी उपलब्ध राहिले पाहिजे, असा सल्ला त्यांनी दिला.
शेतकरी आणि तळागाळातील नागरिकांशी थेट संवाद साधा
कार्यालयात बसून निर्णय घेण्यापेक्षा थेट जनतेत जाऊन काम करण्याचे आवाहन राज्यपालांनी केले. अधिकारी वर्गाने गावे, प्राथमिक शाळा आणि ग्रामीण रुग्णालयांना भेटी दिल्या पाहिजेत. शेतकरी बांधव, कष्टकरी कामगार वर्ग, महिला, युवक आणि वंचितांच्या समस्या समजून घेऊन त्या सोडवण्यासाठी पुढाकार घेतला पाहिजे, असे ते म्हणाले.
विशेषतः ग्रामीण भागातील नागरिकांना शासकीय योजनांचा लाभ जलद गतीने देण्यासाठी प्रशासनातील ‘झिरो पेंडन्सी’ आणि तत्पर सेवा यांसारखे उपक्रम आदर्श ठरतात. तसेच पायाभूत सुविधांचा विकास करताना पुण्याच्या विकासाचा नवा आराखडा ज्याप्रमाणे गतीने राबवला जात आहे, त्याचप्रमाणे प्रशासनाने प्रत्येक क्षेत्रात गतिमानता आणली पाहिजे.
आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि संवेदनशील प्रशासन
प्रशासनाला अधिक गती आणि पारदर्शकता देण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), डेटा ॲनालिटिक्स आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा प्रभावी वापर करण्याचे आवाहन राज्यपालांनी केले. ‘विकसित भारत २०४७’ चे स्वप्न साकार करण्यासाठी धोरणांची प्रभावी अंमलबजावणी करणारी तत्पर प्रशासकीय यंत्रणा गरजेची आहे. त्याचप्रमाणे शाश्वत प्रगती साधत असताना महाराष्ट्राची हरित भरारी आणि विकासाची धोरणे राबवण्यावर प्रशासनाने भर दिला पाहिजे.
यशदा बनली ‘लर्निंग फॅसिलिटेटर’: डॉ. सुहास दिवसे
यशदाचे महासंचालक डॉ. सुहास दिवसे यांनी यावेळी प्रशासनातील बदलांचा आढावा घेतला. तंत्रज्ञान आणि वाढत्या अपेक्षांमुळे प्रशासनाचे स्वरूप बदलत असून, अधिकाऱ्यांमध्ये नैतिक नेतृत्व आणि आजीवन शिकण्याची वृत्ती आवश्यक आहे, असे ते म्हणाले. यशदामध्ये सध्या ३ आंतर-विभागीय प्रभाग आणि ८ उत्कृष्टता केंद्रे कार्यरत असून, संस्था केवळ प्रशिक्षण केंद्र न राहता ज्ञानाचे आदानप्रदान करणारी संस्था बनली आहे.
कार्यक्रमादरम्यान राज्यपालांच्या हस्ते सीपीटीपीच्या नवीन संकेतस्थळाचे अनावरण आणि प्रशिक्षण मार्गदर्शिकेचे प्रकाशन करण्यात आले. प्रास्ताविक करताना पौर्णिमा गायकवाड यांनी सक्षम आणि कर्तव्यनिष्ठ अधिकारी घडवणे हेच यशदाचे मूळ उद्दिष्ट असल्याचे स्पष्ट केले.