विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी अभिनव प्रयोग, दर्जेदार अध्यापन, वैज्ञानिक संशोधन आणि कौशल्याधारित शिक्षणात मोलाचे योगदान देणाऱ्या महाराष्ट्रातील नऊ गुणवंत शिक्षकांना ‘राष्ट्रीय शिक्षक पुरस्कार’ प्रदान करून गौरवण्यात आले आहे. शिक्षक दिनाचे औचित्य साधून नवी दिल्लीतील विज्ञान भवनात आयोजित करण्यात आलेल्या भव्य सोहळ्यात भारताच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते हे पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.
हा पुरस्कार सोहळा केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभाग, उच्च शिक्षण विभाग तसेच कौशल्य विकास व उद्योजकता मंत्रालयाच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित करण्यात आला होता. देशभरातील शालेय शिक्षणातील ४८, उच्च शिक्षणातील २१ आणि कौशल्य विकास क्षेत्रातील १३ अशा एकूण ८२ शिक्षकांना यंदा राष्ट्रीय पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. सर्व पुरस्कारार्थींना प्रत्येकी ५० हजार रुपये रोख, सन्मानचिन्ह (पदक) आणि प्रशस्तीपत्रक देऊन गौरविण्यात आले.
शिक्षकांचा सन्मान हाच प्रगत भारताचा पाया: राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू
पुरस्कारार्थींचे अभिनंदन करताना राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी शिक्षकांच्या राष्ट्रउभारणीतील भूमिकेवर भर दिला. “शिक्षक केवळ पुस्तकी ज्ञान देत नाहीत, तर भावी पिढीच्या व्यक्तिमत्त्वाला आणि विचारांना योग्य दिशा देऊन सशक्त भारताची पायाभरणी करतात,” असे त्यांनी सांगितले. भारतरत्न डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचे स्मरण करताना त्यांनी क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले, रवींद्रनाथ टागोर आणि गोपाळबंधू दास यांच्या ऐतिहासिक शैक्षणिक योगदानाचाही गौरव केला. दुर्गम व ग्रामीण भागातील प्रतिकूल परिस्थितीत ज्ञानदानाचे पवित्र कार्य करणाऱ्या शिक्षकांच्या समर्पणाचे त्यांनी विशेष कौतुक केले.
शिक्षणासोबतच तरुणांच्या कौशल्याचा विकास होणे आवश्यक आहे. ज्याप्रमाणे राज्य शासन युवकांच्या सक्षमीकरणासाठी विविध उपक्रम राबवत आहे, अगदी तसेच स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी एमपीएससी मुख्य परीक्षा उत्तीर्ण अनुसूचित जातीच्या विद्यार्थ्यांना ‘बार्टी’ देणार ₹१०,००० चे सहाय्य यासारख्या कल्याणकारी योजनाही सुरू आहेत.
महाराष्ट्रातील सन्मानित ९ शिक्षकांची यादी व त्यांचे उल्लेखनीय कार्य
महाराष्ट्रातील शिक्षकांनी प्राथमिक शाळांपासून ते उच्च तंत्रशिक्षणापर्यंत प्रत्येक क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी नोंदवली आहे:
१. शालेय शिक्षण क्षेत्र
- डॉ. कविता नृसिंहराव गिट्टे (साने गुरुजी निवासी माध्यमिक विद्यालय, बीड): बीड जिल्ह्यातील ऊसतोड कामगारांच्या मुलांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी २९ वर्षे सातत्याने कार्य केले. ‘शिक्षण आपल्या दारी’ आणि ‘पालक रक्षक’ मोहिमेद्वारे हजारो वंचित मुलांना त्यांनी शाळेत आणले.
- कुंदा जयवंत बच्छाव (महानगरपालिका शाळा, नाशिक): नाशिक महापालिकेच्या शाळेत रोबोटिक्स, सहाय्यक तंत्रज्ञान आणि डिजिटल साधनांचा वापर करून दुर्बल घटकांतील विद्यार्थ्यांना अत्याधुनिक शिक्षण देण्याचे काम त्यांनी केले.
- वैभव वसंतराव कुलकर्णी (जवाहर नवोदय विद्यालय, लातूर): विद्यार्थ्यांमधील गणिताची भीती दूर करण्यासाठी त्यांनी खेळणी, कला आणि प्रात्यक्षिकांवर आधारित सहज-सोप्या पद्धती विकसित केल्या. मराठवाड्यात शैक्षणिक विकासाला नेहमीच प्राधान्य दिले जात असून, याच भागात क्रीडा क्षेत्राच्या विकासासाठी मराठवाड्यातील क्रीडा संकुलांचा होणार कायापालट करण्याचे निर्देशही प्रशासनाने दिले आहेत.
- शिवप्रसाद अरविंद टिंगरे (सैनिक स्कूल, सातारा): सातारा येथील सैनिक स्कूलमध्ये विज्ञानाची प्रयोगाधारित गोडी निर्माण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे. ऐतिहासिक आणि सामाजिक चळवळींची भूमी असलेल्या साताऱ्यातून त्यांनी विद्यार्थ्यांना आंतरराष्ट्रीय विज्ञान स्पर्धांपर्यंत पोहोचवले. सातारा जिल्ह्याला मोठा इतिहास असून सातारा जिल्ह्याच्या सहकार आणि कृषी विकासात क्रांती घडवणाऱ्या अनेक दिग्गजांची ही कर्मभूमी राहिली आहे.
२. उच्च शिक्षण क्षेत्र
- डॉ. विक्रम विशाल (आयआयटी मुंबई): भूविज्ञान विभागातील प्राध्यापक डॉ. विशाल यांनी कार्बन कॅप्चर, स्टोरेज आणि शाश्वत ऊर्जेच्या क्षेत्रात जागतिक दर्जाचे संशोधन केले आहे.
- डॉ. अमर मोहनराव ताकसांडे (दत्ता मेघे संस्था, वर्धा): बालरोगतज्ज्ञ म्हणून वैद्यकीय शिक्षणात सोपेपणा आणण्यासोबतच विदर्भातील ग्रामीण भागातील बालआरोग्य सेवा सुधारण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
- डॉ. संदीपान प्रल्हाद नरोटे (शासकीय तंत्रनिकेतन, सोलापूर): इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दूरसंचार क्षेत्रात प्रतिमा प्रक्रिया (Image Processing) व कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आधारित अद्ययावत अभ्यासक्रम सुरू करण्यात पुढाकार घेतला.
३. कौशल्य विकास व उद्योजकता क्षेत्र
- किरण प्रकाश झारकर (शासकीय आयटीआय, धाराशिव): ग्रामीण भागातील औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेत आधुनिक डिजिटल तंत्रज्ञान आणि प्रत्यक्ष कार्यशाळा पद्धती लागू करून युवकांना रोजगाराभिमुख बनवले.
- अर्चना राकेश जाधव (शासकीय आयटीआय, त्र्यंबकेश्वर, नाशिक): आदिवासी व ग्रामीण भागातील तरुणींना फॅशन डिझायनिंग आणि वस्त्रोद्योगाचे आधुनिक प्रशिक्षण देऊन त्यांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवले.
नवी दिल्लीत झालेल्या या सोहळ्यामुळे महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक परंपरेचा आणि नवोन्मेषी उपक्रमांचा राष्ट्रीय स्तरावर मोठा गौरव झाला असून संपूर्ण राज्यातून या गुणवंत शिक्षकांवर अभिनंदनाचा वर्षाव होत आहे.