महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बालविकास विभागामार्फत राबविण्यात येणाऱ्या महत्त्वाकांक्षी ‘लेक लाडकी’ (Lek Ladki Yojana) योजनेबाबत पालकांसाठी एक अत्यंत दिलासादायक आणि मोठी बातमी समोर आली आहे. या योजनेचा लाभ राज्यातील जास्तीत जास्त पात्र मुलींपर्यंत विनासायास पोहोचावा, यासाठी अर्ज करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया आता अधिक सोपी आणि सुटसुटीत करण्यात आली आहे. महिला व बालविकास मंत्री अदिती तटकरे यांनी या सुधारित नियमावलीची माहिती दिली आहे.
‘आपले सरकार’ पोर्टलवरून थेट ऑनलाइन अर्ज
नवीन निर्णयानुसार, आता लाभार्थी मुलींच्या पालकांना थेट ‘आपले सरकार’ पोर्टलद्वारे ऑनलाइन अर्ज सादर करता येणार आहे. यापूर्वी लागणाऱ्या कागदपत्रांची संख्या मोठ्या प्रमाणावर कमी करण्यात आली असून, प्रशासकीय फेऱ्या मारण्याची पालकांची कटकट कायमची मिटणार आहे. डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर करून पारदर्शकता आणण्यासाठी राज्य शासन कटिबद्ध असून, नुकतेच महाडीबीटी पोर्टलवर आणखी २९ नव्या योजनांचे लोकार्पण करून नागरिकांना थेट लाभ देण्याची प्रक्रिया गतिमान करण्यात आली आहे.
प्रक्रियेत नेमके काय बदल झाले?
- आधार संलग्न ऑटो-फेच आणि ई-केवायसी: लाभार्थी मुलगी, तिची आई आणि वडील यांची आधार आधारित ‘ई-केवायसी’ (e-KYC) केली जाईल. यामुळे मूळ माहिती आपोआप घेतली जाईल आणि वारंवार कागदपत्रे जोडण्याची गरज उरणार नाही.
- पुढील टप्प्यांसाठी पुन्हा अर्ज करण्याची गरज नाही: एकदा नोंदणी झाल्यानंतर मुलीच्या शिक्षणाच्या पुढील टप्प्यांवर मिळणाऱ्या लाभासाठी दरवेळी स्वतंत्र अर्ज करावा लागणार नाही.
- थेट बँक खात्यात रक्कम (DBT): लाभाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा होणार असल्याने बँक तपशील किंवा अंगणवाडी केंद्राशी संबंधित माहिती वारंवार भरण्याची आवश्यकता नाही.
अर्जासाठी मुदत आणि कालमर्यादा
या योजनेचा लाभ जास्तीत जास्त मुलींना मिळावा यासाठी शासनाने मुदतीबाबतही स्पष्टता दिली आहे:
- १ एप्रिल २०२३ नंतर जन्मलेल्या मुली: ज्या मुलींचा जन्म १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर झाला आहे, अशा पात्र लाभार्थ्यांना १५ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत अर्ज करता येणार आहे.
- नवीन प्रकरणांसाठी: यापुढे जन्मणाऱ्या मुलींच्या बाबतीत जन्मानंतर एका वर्षाच्या आत ऑनलाइन नोंदणी करणे आवश्यक राहील.
लेक लाडकी योजनेअंतर्गत मिळणारा आर्थिक लाभ (एकूण ₹१,०१,०००)
मुलींच्या शिक्षणाला चालना देण्यासाठी आणि त्यांचा जन्मदर वाढवण्यासाठी खालीलप्रमाणे टप्प्याटप्प्याने एकूण १ लाख १ हजार रुपयांचे आर्थिक सहाय्य दिले जाते:
- जन्मानंतर: ₹५,०००
- इयत्ता पहिलीत प्रवेश घेतल्यावर: ₹६,०००
- इयत्ता सहावीत प्रवेश घेतल्यावर: ₹७,०००
- इयत्ता अकरावीत प्रवेश घेतल्यावर: ₹८,०००
- मुलगी १८ वर्षांची झाल्यावर: ₹७५,०००
महिला आणि बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी शासन सातत्याने प्रयत्नशील असून, शेतकरी, महिला, युवक आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या जोरावर महाराष्ट्र बनेल महासत्ता या संकल्पनेंतर्गत मुलींच्या सक्षमीकरणाला अग्रक्रम दिला जात आहे.
योजनेसाठी पात्रता अटी
लेक लाडकी योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करणे गरजेचे आहे:
- कुटुंब हे महाराष्ट्र राज्याचे मूळ रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
- कुटुंबाकडे पिवळे किंवा केशरी शिधापत्रिका (Ration Card) असणे बंधनकारक आहे.
- शासनाने विहित केलेल्या वार्षिक उत्पन्न व इतर सर्व पात्रता अटींची पूर्तता केलेली असावी.
या नव्या सुलभीकरणामुळे अर्ज प्रक्रिया अत्यंत जलद, पारदर्शक आणि लाभार्थी-केंद्रित झाली असून पात्र पालकांनी लवकरात लवकर या सुविधेचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन प्रशासनातर्फे करण्यात आले आहे.