केंद्र सरकारची महत्त्वपूर्ण मानली जाणारी पंतप्रधान किसान सन्मान निधी (PM-KISAN) योजना देशातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत वरदान ठरत आहे. निती आयोगाच्या (NITI Aayog) नवीन अभ्यासानुसार, या योजनेमुळे शेतकरी कुटुंबांना मोठा आर्थिक आधार मिळाला असून सुमारे ९२ टक्के लाभार्थी शेतकऱ्यांनी मिळालेल्या रकमेचा थेट वापर बियाणे, खते आणि कीटकनाशके यांसारख्या आवश्यक कृषी निविष्ठा (Agri Inputs) खरेदी करण्यासाठी केला आहे.
लोकसभेत एका लेखी प्रश्नाला उत्तर देताना केंद्रीय कृषिराज्यमंत्री रामनाथ ठाकूर यांनी निती आयोगाच्या या अहवालातील निष्कर्षांची माहिती दिली. या अभ्यासातून असे स्पष्ट झाले आहे की, पीएम किसान योजनेमुळे शेतीची उत्पादकता वाढण्यास मदत झाली आहे.
निती आयोगाच्या अभ्यासात काय समोर आले?
निती आयोगाच्या विकास देखरेख आणि मूल्यमापन कार्यालयाने (DMEO) केलेल्या सर्वेक्षणानुसार:
- पीएम किसान योजनेच्या माध्यमातून मिळणारी थेट आर्थिक मदत शेतकऱ्यांना ऐन पेरणीच्या काळात मोठा आधार देते.
- वाढता शेती खर्च आणि हवामानातील अनिश्चिततेमुळे शेतकऱ्यांवर येणारा ताण कमी करण्यात ही योजना यशस्वी ठरली आहे.
- अनेकदा नैसर्गिक आपत्ती किंवा अतिवृष्टीमुळे शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होते; उदाहरणार्थ, हालच्या काळात यवतमाळ अतिवृष्टीमुळे झालेल्या नुकसानीचे पंचनामे करून तातडीने मदत देण्याचे निर्देश देण्यात आले होते. अशा काळात पीएम किसानचा हप्ता शेतकऱ्यांना रोख रकमेची टंचाई भासू देत नाही.
४.४७ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त निधी थेट खात्यात
पीएम किसान योजनेअंतर्गत पात्र शेतकरी कुटुंबांना दरवर्षी ६,००० रुपयांची आर्थिक मदत दिली जाते. ही रक्कम प्रत्येकी २,००० रुपयांच्या तीन समान हप्त्यांमध्ये थेट लाभ हस्तांतरणाद्वारे (DBT) बँक खात्यात जमा केली जाते. केंद्र सरकारकडून जसे सामाजिक कल्याणासाठी प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना प्रभावीपणे राबवली जाते, त्याच धर्तीवर कृषी क्षेत्रासाठी पीएम किसान योजना अत्यंत पारदर्शकपणे चालवली जात आहे.
योजनेच्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत सरकारने कोट्यवधी शेतकऱ्यांच्या खात्यात सुमारे ४.४७ लाख कोटी रुपयांचा निधी वितरित केला आहे. योजनेच्या २३ व्या हप्त्यापोटी देशातील ९ कोटी ४४ लाखांहून अधिक शेतकऱ्यांना १८,८९५ कोटी रुपयांचे वाटप करण्यात आले. यामध्ये उत्तर प्रदेशातील २.१७ कोटी तर महाराष्ट्रातील सुमारे ९० लाख ५५ हजार शेतकऱ्यांचा समावेश आहे.
शेतकऱ्यांना शाश्वत उत्पन्नाचा मार्ग
शेतीमध्ये केवळ पारंपरिक पिकांवर अवलंबून न राहता शेतकरी आता फळबाग आणि आधुनिक शेतीकडे वळत आहेत. राज्यातही फळबाग लागवडीतून शाश्वत उत्पन्न मिळवण्यासाठी विविध शासकीय योजना राबवल्या जात आहेत. अशा वेळी पीएम किसान योजनेतून मिळणारी रक्कम शेतकऱ्यांना लहान-सहज भांडवली खर्चासाठी मोठी मदत करते.
२४ व्या हप्त्याची शेतकऱ्यांना उत्सुकता
पीएम किसान योजनेचा २३ वा हप्ता यशस्वीरीत्या वितरित झाल्यानंतर आता देशातील शेतकरी २४ व्या हप्त्याची (PM Kisan 24th Installment) वाट पाहत आहेत. सरकारकडून २४ वा हप्ता जमा करण्याबाबतची अधिकृत तारीख लवकरच जाहीर केली जाण्याची शक्यता आहे.