मुंबई: आधुनिक युगात तंत्रज्ञानाचा प्रसार वेगाने होत असला, तरी पत्रकारितेतील सत्यता, सत्य पडताळणी आणि संपादकीय जबाबदारी कधीही दुय्यम ठरता कामा नये, असे प्रतिपादन महाराष्ट्राचे राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी केले आहे. मुंबईतील यशवंतराव चव्हाण सभागृहात मराठी पत्रकार संघाच्या वतीने आयोजित पत्रकारांच्या महाअधिवेशनात ते बोलत होते.
राज्यपाल पुढे म्हणाले की, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे भविष्यातील एक अत्यंत प्रभावी साधन ठरणार यात शंका नाही, परंतु मानवी विवेक, सद्सद्विवेकबुद्धी आणि नैतिक मूल्यांची जागा एआय कधीही घेऊ शकत नाही. तंत्रज्ञानाचा वापर करताना पत्रकारांनी अत्यंत जबाबदारीने काम करणे गरजेचे आहे.
डिजिटल युग आणि वाढती आव्हाने
उदारीकरणानंतरच्या काळात माध्यम क्षेत्रात क्रांती झाली आहे. उपग्रह वाहिन्या, इंटरनेट, सोशल मीडिया, डिजिटल न्यूज पोर्टल्स आणि पॉडकास्ट यामुळे माहिती क्षणार्धात लोकांपर्यंत पोहोचते. परंतु, या वेगासोबतच ‘डीपफेक’ आणि बनावट माहितीचा (Fake News) धोका देखील प्रचंड वाढला आहे.
डिजिटल युगात अशा तंत्रज्ञानाचा गैरवापर रोखण्यासाठी कडक पावले उचलणे गरजेचे आहे. ज्याप्रमाणे शासनाने सिंधुदुर्गात ऑनलाईन फसवणूक व बेकायदेशीर जुगारावर कडक कारवाई करण्याचे मोठे पाऊल उचलले आहे, त्याच धर्तीवर माध्यमांनीही स्वतःची विश्वासार्हता जपण्यासाठी खोट्या बातम्यांच्या प्रसाराविरुद्ध मोठी भूमिका बजावणे गरजेचे आहे.
महाराष्ट्राचा वैचारिक आणि पत्रकारितेचा समृद्ध वारसा
राज्यपाल जिष्णु देव वर्मा यांनी महाराष्ट्राच्या महान संत परंपरेचा आणि विचारवंतांचा आवर्जून गौरव केला. संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत एकनाथ आणि संत नामदेव यांनी समता आणि मानवतेचा संदेश दिला, तर लोकमान्य टिळक, गोपाळ गणेश आगरकर, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, स्वातंत्र्यवीर सावरकर आणि आचार्य अत्रे यांनी आपल्या लेखणीच्या ताकदीने समाजप्रबोधन केले. महाराष्ट्रातील पत्रकारांना याच समृद्ध वारशाची परंपरा लाभली असल्याचे त्यांनी सांगितले.
जनहिताच्या आणि लोककल्याणकारी योजनांची माहिती जनतेपर्यंत पोहोचवणे हे देखील माध्यमांचे प्रमुख कर्तव्य आहे. जसे की, शासनाच्या विविध विकासकामांच्या बातम्या जसे की नुकतेच मेहकरमध्ये ४१ कोटींच्या विकासकामांचे लोकार्पण करण्यात आले, अशा सकारात्मक आणि लोकहितैषी घडामोडी सामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवून विकासाला गती देण्याचे काम पत्रकारांनी करावे, अशी अपेक्षा यावेळी व्यक्त करण्यात आली.
विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात ‘एआय’ (AI) चा समावेश होणार
राज्यातील सार्वजनिक विद्यापीठांचे कुलपती या नात्याने राज्यपालांनी माध्यम क्षेत्रातील आव्हाने लक्षात घेऊन महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. विद्यापीठांना माध्यम अभ्यासक्रमांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI Literacy), डिजिटल नैतिकता, डेटा पत्रकारिता आणि फॅक्ट-चेकिंग (सत्य पडताळणी) या विषयांचा समावेश करण्याचे निर्देश त्यांनी दिले आहेत. यामुळे भविष्यातील पिढी तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम आणि नैतिकदृष्ट्या समृद्ध होईल.
मान्यवरांची उपस्थिती
या महाअधिवेशनाप्रसंगी विधानसभेचे अध्यक्ष ॲड. राहुल नार्वेकर, सुप्रसिद्ध प्रेरणादायी वक्ते गौर गोपाल दास, सकाळ मीडिया समूहाचे निलेश खरे, वरिष्ठ पत्रकार सरिता कौशिक, मृणालिनी नानिवडेकर, राज्यपालांचे सचिव डॉ. प्रशांत नारनवरे आणि मराठी पत्रकार संघाचे राज्य अध्यक्ष किरण जोशी यांच्यासह राज्यभरातून आलेले शेकडो पत्रकार उपस्थित होते. मराठी पत्रकार संघाने घेतलेल्या या स्तुत्य पुढाकाराबद्दल राज्यपालांनी त्यांचे अभिनंदन केले.