नागपूर: नागपूरच्या समृद्ध धार्मिक आणि ऐतिहासिक परंपरेत ‘मसकऱ्या गणेशोत्सवा’ला एक अनन्यसाधारण स्थान आहे. ही केवळ एक धार्मिक प्रथा नसून नागपूर शहराची अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आणि वैभवशाली सांस्कृतिक ओळख आहे, असे प्रतिपादन देवेंद्र फडणवीस यांनी केले. महाल परिसरातील ऐतिहासिक ‘सीनिअर भोसला पॅलेस’ येथे श्री महाराजा ऑफ नागपूर ट्रस्टच्या मसकऱ्या गणपतीच्या दर्शनप्रसंगी ते बोलत होते.
या ऐतिहासिक सोहळ्याला श्रीमंत राजे रघुजी महाराज भोसले (पंचम), राजे मुधोजी भोसले तसेच राजे जयसिंह भोसले यांच्यासह अनेक मान्यवर उपस्थित होते. सीनिअर भोसला पॅलेस येथे आगमन होताच फडणवीस यांनी पारंपरिक पद्धतीने श्री गणरायाचे मनोभावे पूजन व दर्शन घेतले. याप्रसंगी नागपूरकर भोसले घराण्याच्या वतीने त्यांचा यथोचित सत्कार करण्यात आला.
भोसले घराण्याचे हिंदवी स्वराज्यात देदीप्यमान योगदान
उपस्थितांना संबोधित करताना फडणवीस म्हणाले की, नागपूरकर भोसले घराण्याचा इतिहास अत्यंत पराक्रमी आणि जाज्वल्य राहिला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्थापन केलेल्या हिंदवी स्वराज्याचा विस्तार पूर्वेकडे कटक आणि बंगालपर्यंत करण्यात भोसले घराण्याचे योगदान ऐतिहासिक आहे. शेकडो वर्षांची परंपरा आजही मुधोजी राजे भोसले यांच्या नेतृत्वाखाली अत्यंत भक्तीभावाने आणि उत्साहाने जपली जात असल्याचे पाहून समाधान वाटते.
आपल्या संस्कृतीतील एकात्मतेचा संदर्भ देताना, जसे सामाजिक ऐक्यासाठी विश्व मैत्री दिवस हा संपूर्ण मानवतेचा उत्सव बनावा असा विचार मांडला जातो, त्याचप्रमाणे अशा पारंपारिक उत्सवांमुळे समाजात परस्पर स्नेह व संस्कृतीची पाळेमुळे घट्ट होतात, असे मत यावेळी व्यक्त झाले. तसेच ज्याप्रमाणे आज मराठी भाषा आता डिजिटल युगात सक्षम ज्ञानभाषा म्हणून विकसित होत आहे, त्याचप्रमाणे महाराष्ट्राचा हा ऐतिहासिक आणि मराठाकालीन सांस्कृतिक वारसा पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे तितकेच आवश्यक आहे.
काय आहे ‘मसकऱ्या गणपती’चे वैशिष्ट्य?
नागपूरच्या या अनोख्या परंपरेला लोकभाषेत ‘हडपक्या गणपती’ असेही संबोधले जाते. भाद्रपद महिन्यातील नियमित दहा दिवसांचा सार्वजनिक गणेशोत्सव विसर्जनानंतर संपतो, मात्र त्यानंतर सुरू होणाऱ्या पितृपक्षात हा मसकऱ्या गणपतीचा उत्सव भोसले राजवाड्यात साजरा केला जातो. पितृपक्षात गणरायाची प्रतिष्ठापना करून उत्सव साजरा करण्याची ही देशातील अत्यंत दुर्मीळ आणि वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते, ज्यामुळे नागपूरच्या सांस्कृतिक वैभवात मोलाची भर पडते.