POCRA Phase 2 Project: नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प अर्थात ‘पोकरा’ (POCRA) च्या दुसऱ्या टप्प्यांतर्गत अकोला जिल्ह्यात कृषी विकास योजनांना गती देण्याचे प्रयत्न सुरू झाले आहेत. या प्रकल्पाच्या टप्पा-२ अंतर्गत जिल्ह्यातील ८४० पात्र शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यावर थेट २ कोटी ७६ लाख ९२ हजार रुपयांचे अनुदान थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) द्वारे वर्ग करण्यात आले आहे. मात्र, योजनेचा लाभ घेणाऱ्या शेतकऱ्यांची संख्या अपेक्षित उद्दिष्टांपेक्षा कमी असल्याने प्रशासनाकडून चिंता व्यक्त केली जात आहे.
योजनेच्या अंमलबजावणीतील सुस्ती आणि शेतकऱ्यांमधील जागरुकतेचा अभाव यामुळे अकोला जिल्ह्यात दुसऱ्या टप्प्यात म्हणावा तसा प्रतिसाद लाभलेला नाही. योजना सुरू झाल्यापासून आतापर्यंत विविध घटकांसाठी ११ हजारांहून अधिक अर्ज दाखल झाले होते. त्यापैकी ८ हजार ५८७ अर्ज मंजूर करण्यात आले असून, सूक्ष्म सिंचन योजनेसाठी सर्वाधिक ४,७०० अर्जांना पूर्वसंमती देण्यात आली आहे.
तालुकानिहाय अनुदान वाटपाची सद्यस्थिती
वैयक्तिक लाभाच्या विविध घटकांतर्गत अकोला जिल्ह्यात पुढीलप्रमाणे निधी वाटप झाले आहे:
- अकोट उपविभाग: २७५ शेतकऱ्यांना १ कोटी ५६ लाख ६२ हजार रुपये वितरित करण्यात आले. तालुकानिहाय विचार केल्यास एकट्या अकोट तालुक्याने १ कोटी ३ लाख ९२ हजार रुपयांचे सर्वाधिक अनुदान मिळवले आहे.
- अकोला उपविभाग: ५६५ लाभार्थ्यांना १ कोटी २० लाख ३० हजार रुपयांचे अनुदान थेट बँक खात्यात जमा करण्यात आले आहे.
राज्य सरकार शेतकऱ्यांपर्यंत विविध योजना पोहोचवण्यासाठी सतत प्रयत्नशील आहे. ज्याप्रमाणे राज्यभरात सेवा संकल्प अभियानातून प्रशासन थेट जनतेच्या दारी जात आहे, त्याच धर्तीवर पोकरा योजनेची माहिती गावागावांत पोहोचवणे गरजेचे बनले आहे.
सूक्ष्म सिंचन आणि फळबागांना पसंती
पोकरा योजनेत शेतकऱ्यांचा सर्वाधिक कल ठिबक व तुषार सिंचनाकडे असल्याचे दिसून येत आहे. अकोला उपविभागातून ३ हजार १५७ आणि अकोट उपविभागातून १ हजार ५४३, अशा एकूण ४,७०० शेतकऱ्यांचे सूक्ष्म सिंचनाचे अर्ज पात्र ठरले आहेत. याशिवाय इतर योजनांसाठी खालीलप्रमाणे अर्ज प्राप्त झाले आहेत:
- फळबाग लागवड: ७२० अर्ज
- सेंद्रिय निविष्ठा उत्पादन युनिट: ८८३ अर्ज
- बियाणे उत्पादन (पायाभूत व प्रमाणित): ५६४ अर्ज
- विहीर पुनर्भरण व शेततळे: विहिरींसाठी ४०८ आणि शेततळ्यासाठी ३५ अर्ज प्राप्त झाले.
- इतर पूरक व्यवसाय: रेशीम उद्योगासाठी १७३, कृषी वनीकरणासाठी १५६, शेती पद्धतीसाठी १७६ आणि बांधावर वृक्षलागवडीसाठी ३८६ अर्ज दाखल झाले आहेत.
तसेच, शेती व्यवसायात महिलांचा सहभाग वाढावा यासाठी महिला बचत गटांच्या कृषी अवजारे बँकेसाठी ४३ अर्ज आले आहेत. शासनाने महिलांसाठी महिला शेतकरी प्रमाणपत्र योजना देखील सुरू केली असून महिलांनी या योजनांचा अधिक लाभ घेणे आवश्यक आहे.
अर्जांची संख्या चौपट करण्याचे स्पष्ट निर्देश
शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी आणि दुष्काळी परिस्थितीवर मात करण्यासाठी पोकरा टप्पा-२ अत्यंत महत्त्वाचा आहे. मात्र, जिल्ह्यात कमी अर्ज आल्याने प्रकल्पाचे सहअध्यक्ष आमदार रणधीर सावरकर यांनी आढावा बैठकीत नाराजी व्यक्त केली. जिल्ह्यात सध्याच्या तुलनेत किमान चौपट अर्ज वाढले पाहिजेत, अशा कडक सूचना त्यांनी कृषी यंत्रणेला दिल्या आहेत. त्यामुळे गावपातळीवर कृषी सहाय्यक आणि प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी अधिक सक्रीय होऊन शेतकऱ्यांना नोंदणीसाठी प्रोत्साहित करण्याचे नियोजन आखले आहे.