कोल्हापूर: करवीर निवासिनी श्री अंबाबाई (महालक्ष्मी) मंदिराच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वैभवात भर घालणाऱ्या एका सुवर्ण अध्यायाची सुरुवात झाली आहे. केंद्रीय गृह आणि सहकार मंत्री अमित शाह यांच्या हस्ते आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रमुख उपस्थितीत तब्बल १४४५.९७ कोटी रुपयांच्या भव्य मंदिर विकास आराखड्याचा शानदार शुभारंभ करण्यात आला. या महत्त्वपूर्ण प्रकल्पांतर्गत मंदिर जतन, संवर्धन आणि परिसर विकासाच्या विविध कामांच्या कोनशीलेचे अनावरण करण्यात आले.
ऐतिहासिक मंदिराचे जतन आणि आधुनिक सोयी-सुविधांचा मेळ
करवीर निवासिनी श्री महालक्ष्मी मंदिर हे देशातील अत्यंत जागृत आणि प्रमुख शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते. हजार वर्षांहून अधिक प्राचीन इतिहास असलेल्या या मंदिराची हेमाडपंथी स्थापत्यशैली आणि समृद्ध वारसा जपणे हे शासनाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. हा नवा आराखडा केवळ मंदिराचे मूळ वैभव जतन करणार नाही, तर देश-विदेशातून येणाऱ्या लाखो भाविकांना जागतिक दर्जाच्या सोयी-सुविधा पुरवणार आहे.
नुकतीच जाहीर झालेली कोल्हापूर अंबाबाई मंदिर कॉरिडॉरसाठी १५०० कोटींचा निधी ही घोषणा आता प्रत्यक्ष कृतीत उतरत आहे. या विकास आराखड्यास ६ मे २०२५ रोजी झालेल्या मंत्रिमंडळ बैठकीत मंजुरी मिळाली होती. त्यानुसार पहिल्या टप्प्यातील कामांना वेगाने गती दिली जात आहे.
केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी घेतले सपत्नीक दर्शन
या ऐतिहासिक सोहळ्यापूर्वी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी सपत्नीक कोल्हापूरच्या अंबाबाई मंदिरात दर्शन घेतले आणि देवीची विधीवत पूजा-अर्चा केली. त्यानंतर त्यांनी मंदिर आवारातील ‘रामाचा पार’ येथे उत्सवमूर्तीचे पूजन केले. यावेळी नवीन प्रदक्षिणा मार्ग, परिवार देवता मंदिर संवर्धन आणि मुख्य मंदिराच्या दुरुस्ती कामांच्या कोनशीलेचे अनावरण करण्यात आले. जिल्हाधिकारी डॉ. विजय राठोड यांनी मंदिर आराखड्याच्या प्रदर्शनाची सविस्तर माहिती गृहमंत्र्यांना दिली.
पहिल्या टप्प्यात कोणती कामे होणार?
या भव्य आराखड्याची अंमलबजावणी तीन टप्प्यांत केली जाणार आहे. पहिल्या टप्प्यासाठी १४३.९० कोटी रुपयांच्या निधीला मंजुरी मिळाली आहे. यामध्ये खालील प्रमुख कामांचा समावेश आहे:
- मूळ मंदिराचे संवर्धन: पुरातत्त्व विभागाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार मुख्य मंदिराच्या जतन आणि दुरुस्तीसाठी ३२.९६ कोटी रुपये खर्च केले जात आहेत.
- विद्युतीकरण व सुरक्षा: मंदिर परिसरात आधुनिक प्रकाशयोजना (लाईटिंग), अंतर्गत विद्युतीकरण आणि सुरक्षेसाठी सीसीटीव्ही यंत्रणा उभारण्यासाठी २३.०५ कोटींची कामे सुरू आहेत.
- सभोवतालच्या मंदिरांचा विकास: मुख्य मंदिराच्या परिसरातील ४१ लहान-मोठ्या मंदिरांचे संवर्धन केले जाणार आहे.
- नगर प्रदक्षिणा मार्ग: ऐतिहासिक प्रदक्षिणा मार्गाचे सुशोभीकरण करून तो अधिक सुकर केला जाईल.
भाविकांसाठी जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा
या आराखड्यांतर्गत केवळ मंदिराचे संवर्धनच होणार नाही, तर भाविकांच्या सोयीसाठी संपूर्ण परिसराचा चेहरामोहरा बदलणार आहे. या प्रकल्पासाठी एकूण २८,०५८ चौरस मीटर जमिनीचे मूल्यांकन झाले असून, १९,४८९ चौरस मीटर खाजगी जागेच्या भूसंपादनाची प्रक्रिया जलद गतीने सुरू आहे. या अंतर्गत खालील सुविधा उभारल्या जातील:
- अद्ययावत दर्शन मंडप आणि भव्य अन्नछत्र
- देवस्थान समितीचे मध्यवर्ती कार्यालय आणि माहिती केंद्र
- स्वतंत्र शौचालय ब्लॉक्स आणि चप्पल स्टँड
- अँफिथिएटर, बहुउद्देशीय हॉल (मल्टिपर्पज हॉल) आणि वेदपाठशाळा
- सुरक्षा चौकी, सुसज्ज पोलीस स्टेशन आणि प्रथमोपचार केंद्र
- वाहतूक कोंडी टाळण्यासाठी भव्य वाहनतळ (पार्किंग) आणि सुसज्ज भोजनगृह
राज्यातील दिग्गज नेत्यांची उपस्थिती
या भव्य सोहळ्याला महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, कोल्हापूरचे पालकमंत्री प्रकाश आबिटकर, उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री चंद्रकांत (दादा) पाटील, वैद्यकीय शिक्षण मंत्री हसन मुश्रीफ, सांस्कृतिक कार्य मंत्री ॲड. आशिष शेलार, वस्त्रोद्योग मंत्री संजय सावकारे, मदत व पुनर्वसन मंत्री मकरंद पाटील आणि नगर विकास राज्यमंत्री माधुरी मिसाळ उपस्थित होत्या. तसेच स्थानिक लोकप्रतिनिधी, पश्चिम महाराष्ट्र देवस्थान समितीचे पदाधिकारी आणि वरिष्ठ प्रशासकीय अधिकारीही या सोहळ्याचे साक्षीदार बनले.
धार्मिक पर्यटनाला आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला मिळणार मोठी चालना
या महाकाय विकास प्रकल्पामुळे कोल्हापूरच्या धार्मिक पर्यटनाला एक नवी दिशा मिळणार आहे. आधुनिक सोयी-सुविधांमुळे भाविकांचा प्रवास अधिक सुकर आणि सुरक्षित होईल. पर्यटकांच्या संख्येत होणाऱ्या वाढीमुळे कोल्हापूरमधील हॉटेल व्यवसाय, स्थानिक दुकाने आणि वाहतूक क्षेत्राला मोठा फायदा होऊन स्थानिक अर्थव्यवस्थेला बळ मिळणार आहे. ऐतिहासिक वारसा जपतानाच शहराच्या आधुनिक विकासाचा हा नवा टप्पा ठरणार आहे.