Sangeet Natak Akademi Awards: भारतीय संगीत, नृत्य, नाट्य आणि पारंपरिक लोककलांचे जतन करणाऱ्या देशातील सर्वोच्च संस्था म्हणजेच ‘संगीत नाटक अकादमी’च्या वतीने वर्ष २०२४ आणि २०२५ या दोन वर्षांचे मानाचे पुरस्कार जाहीर करण्यात आले आहेत. यामध्ये ‘संगीत नाटक अकादमी फेलोशिप’, ‘संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार’ आणि तरुण कलाकारांना दिला जाणारा ‘उस्ताद बिस्मिल्ला खाँ युवा पुरस्कार’ यांचा समावेश आहे. यंदाच्या या राष्ट्रीय पुरस्कारांवर महाराष्ट्रातील अनेक ज्येष्ठ आणि दिग्गज कलावंतांनी आपले नाव कोरले असून राज्याच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचा सन्मान वाढवला आहे.
महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेची ही गौरवशाली ओळख जशी राष्ट्रीय स्तरावर अधोरेखित होते, तसेच राज्यातील इतर ऐतिहासिक व सांस्कृतिक सोहळेही तितकेच महत्त्वाचे ठरतात. नुकताच नाशिक सिंहस्थ कुंभमेळा २०२६ चा ध्वजस्तंभ शिलान्यास सोहळा देखील अत्यंत उत्साहात संपन्न झाला आहे, ज्यामुळे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे.
वर्ष २०२४ मधील महाराष्ट्राचे मानकरी
२०२४ च्या संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारांमध्ये महाराष्ट्रातील विविध क्षेत्रांतील कलाकारांनी घवघवीत यश संपादन केले आहे. यामध्ये खालील कलावंतांचा गौरव करण्यात येणार आहे:
- अरुण कशाळकर: हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायन
- आनंद भाटे: अभंग गायन
- अरुण नलावडे: अभिनय क्षेत्र (नाट्य व चित्रपट)
- मुकुंद मराठे: पारंपरिक रंगभूमी
- सुभाष नारायण नकाशे: लोकनृत्य
- शुभदा वरदकर: नृत्य क्षेत्रातील संशोधन आणि अभ्यासपूर्ण योगदान
२०२४ चे ‘उस्ताद बिस्मिल्ला खाँ युवा पुरस्कार’ विजेते:
- कृष्ण बोंगाणे आणि अंकिता जोशी: हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायन
- भावार्थ रामचंद्र देखणे: भारूड (लोकसंगीत)
- बाळकृष्ण गणपत मसगे: बाहुलीनाट्य (दुर्मिळ लोककला)
- चेतन वामन खेडेकर: लोकनृत्य व लोकसंगीत
वर्ष २०२५ मधील महाराष्ट्राचे मानकरी
वर्ष २०२५ च्या पुरस्कारांमध्येही महाराष्ट्रातील अनेक दिग्गजांची निवड करण्यात आली आहे, ज्यांनी आपापल्या क्षेत्रात प्रदीर्घ काळ योगदान दिले आहे:
- अशोक पत्की: ज्येष्ठ संगीतकार (नाट्यसंगीत क्षेत्रातील दीर्घकालीन योगदान)
- शैलेश भागवत: शहनाई वादन
- प्रमोद डी. पवार: नाट्य दिग्दर्शन
- मनीषा साठे: कथक नृत्य क्षेत्रातील विशेष कार्य
२०२५ चे ‘उस्ताद बिस्मिल्ला खाँ युवा पुरस्कार’ विजेते:
- तन्मय देवचके: हार्मोनियम वादन
- प्रवीण प्रताप जाधव: जागर (महाराष्ट्राची लोकपरंपरा)
राज्यातील कला, संस्कृती आणि कलाकारांचे जतन करून त्यांना मुख्य प्रवाहात आणणे हा देखील प्रगतीचा एक मुख्य मार्ग आहे. राज्य शासनाच्या विकसित महाराष्ट्र २०४७ च्या नव्या रोडमॅप अंतर्गत देखील राज्यातील कला व सांस्कृतिक चळवळींना बळकटी देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.
पुरस्काराचे स्वरूप आणि वितरण सोहळा
संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार हे अत्यंत प्रतिष्ठेचे मानले जातात. मुख्य संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराचे स्वरूप १,००,००० रुपये (एक लाख रुपये), ताम्रपट आणि मानाची शाल असे असते. तर युवा कलाकारांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप देणाऱ्या ‘उस्ताद बिस्मिल्ला खाँ युवा पुरस्कारा’चे स्वरूप २५,००० रुपये, ताम्रपट आणि शाल असे आहे.
हे सर्व पुरस्कार भारताच्या राष्ट्रपतींच्या हस्ते नवी दिल्ली येथे आयोजित करण्यात येणाऱ्या एका विशेष भव्य समारंभात प्रदान केले जातील, अशी माहिती अकादमी प्रशासनातर्फे देण्यात आली आहे.